VIÊN NANG BẬT TUNG NHƯ QUẢ CHỨA HẠT
Những vi robot từ tính tí hon một ngày nào đó có thể di chuyển trong ống tiêu hóa để đưa thuốc, điều trị một tổn thương hoặc chụp ảnh. Nhưng trước hết chúng phải đến nơi nguyên vẹn — được bảo vệ khỏi axit, chất nhầy và sự nhào trộn của dạ dày — rồi được giải phóng nhanh chóng đúng chỗ. Các viên nang hiện nay hoặc nhồi đầy động cơ, lò xo và mạch điện tử, chừa lại rất ít chỗ cho hàng hóa, hoặc dựa vào vật liệu “thông minh” mất từ vài phút đến vài giờ mới mở.
Mengfan Zhang, Zike Chen, Rui Xiao, Guoyong Mao và các đồng nghiệp tại Đại học Chiết Giang, ở Hàng Châu, đã tìm ra lời giải ở một loài thực vật có hoa.
Mẹo của quả nổ tung
Khi quả của Impatiens balsamina chín, chỉ một cái chạm nhẹ cũng khiến nó nổ tung: các mảnh vỏ cuộn vào trong trong chớp mắt và bắn hạt ra. Ở các loài có họ hàng, hạt bay đi với tốc độ khoảng 1 đến 4 mét mỗi giây. Nguyên lý là một lò xo có chốt: các mảnh vỏ cong tích trữ năng lượng đàn hồi, và mô xung quanh đóng vai cái chốt. Nhả chốt, năng lượng tích trữ sẽ làm hết phần việc.
Ba bộ phận
Viên nang sao chép thiết kế này với ba phần:
- một chóp silicone mềm, bị lộn trái trong quá trình lắp ráp — đó là lò xo;
- một đế nhựa in 3D, hình trụ đường kính 8 milimét và cao 5 milimét, với một khoang nhỏ chứa robot;
- một vòng gel làm từ gelatin, carrageenan và hạt nano oxit sắt — đó là cái chốt.
Dưới tác dụng của từ trường xoay chiều, các hạt nano làm nóng gel. Gel mềm ra và rách từ bên trong, chóp bật trở lại hình dạng cũ, và viên nang bung mở. Gelatin nguyên chất sẽ tan chảy ở 30 đến 36 °C, quá gần thân nhiệt; thêm carrageenan giúp gel giữ chắc ở 37 °C, với điểm chuyển sang thể lỏng ở 51,6 °C.
Chỉnh cho đúng chiếc lò xo
Phần khó là cơ học. Một chóp bị lộn ngược có thể lưỡng ổn (bistable) — giữ nguyên trạng thái lật một khi bị đẩy — và khi đó nó sẽ không bao giờ mở lại. Nó phải đơn ổn (monostable), luôn bật trở về. Nhưng một chóp quá cứng sẽ làm rách gel trước khi kích hoạt. Bằng mô phỏng máy tính, nhóm đã lập bản đồ những hình dạng lưỡng ổn hay đơn ổn và phát hiện rằng vành cổ dùng để dán chóp đẩy nó về phía lưỡng ổn, nên chóp phải dày hơn một vỏ mỏng trong sách giáo khoa. Chóp cuối cùng của họ: cao 2,6 milimét và dày 1,5 milimét trên nửa nhịp 5 milimét. Khi được nhả bằng nhíp, một chóp như vậy bay ra với tốc độ 1,21 mét mỗi giây và tách hẳn trong vòng 100 mili giây.
Từ đường ray in 3D đến dạ dày lợn
Trong thử nghiệm toàn diện, một nam châm trượt viên nang đang đóng dọc theo đường ray in 3D đến mục tiêu trong khoảng 70 giây. Sau đó từ trường xoay chiều làm nóng gel từ khoảng 20 lên 41 °C. Viên nang mở ra chưa đầy 50 mili giây sau khi gel mềm đi, và các robot bị bắn ra với tốc độ khoảng 1,0 mét mỗi giây — mức thấp trong khoảng tốc độ của hạt. Một nam châm sau đó gom chúng về những điểm được chọn. “Robot” ở đây là những mảnh nhỏ bằng elastomer từ tính.
Trên một dạ dày lợn đặt ngoài cơ thể, viên nang vẫn đóng kín trong khi được lái trên bề mặt mô và mở ra theo lệnh. Mô mềm, dính hấp thụ một phần năng lượng: lúc đầu tốc độ phóng giảm xuống khoảng 0,5 mét mỗi giây. Các robot được giải phóng vẫn có thể được lái trên bề mặt. Khi đặt ngược chiều, viên nang mở nhẹ nhàng mà không bắn gì ra, và nam châm kéo các robot ra ngoài — một chế độ êm hơn.
Các tác giả liệt kê những việc còn lại: chưa thử trên động vật sống, chưa rõ hành vi của gel trong axit dạ dày và dịch tiêu hóa, và cần một loại gel bền hơn nhưng như thế cũng sẽ tan ở nhiệt độ cao hơn. Bốn người trong số họ — Mao, Zhang, Chen và Xiao — đã nộp đơn xin cấp bằng sáng chế cho viên nang.
