SULFUR DA YA ƁACE A SARARIN SAMANIYA NA IYA KASANCEWA MAƘALE DA ƘURA
Idan aka ƙidaya sulfur a sararin halitta, za a samu kusan ƙwayoyin zarra 1.2 ga kowane ƙwayoyin zarra 100,000 na hydrogen. Duk da haka, a cikin gajimaren ƙwayoyin halitta (molecular clouds), wuraren renon taurari masu sanyi da cunkoso, ƙwayoyin halitta masu ɗauke da sulfur da na’urorin hangen nesa ke gano su sun kai ƙasa da kashi 5% na wannan adadi. Wannan daɗaɗɗen wasan kwaƙwalwa ana kiransa matsalar “sulfur da ya ɓace” (missing sulfur).
Yawancin masana sinadaran sararin samaniya suna zaton sauran a kulle yake a sigar daskararre a kan ƙwayoyin ƙura. Waɗanda ake zato sun haɗa da sulfides na ƙarfe da magnesium — da aka samu a cikin duwatsun sama (meteorites) da kuma samfurorin da aka dawo da su daga asteroids Ryugu da Bennu — gishiri, ko sigogin tsantsar sulfur kamar S₈, waɗanda kusan ba za a iya ganinsu daga nesa ba. Hanyar littattafan karatu, wato sulfur ya koma hydrogen sulfide a kan ƙwayoyin ƙura, ta saɓa da abin da ake gani: daskararren hydrogen sulfide ba shi da yawa. Lissafi sun yi hasashen cewa ƙwayoyin zarra na sulfur ya kamata su haɗu da ƙarfi da ƙurar silicate. Babu wanda ya taɓa tabbatar da hakan a ɗakin gwaji da ƙananan adadi na gaske.
Kallon ƙwayoyin zarra guda-guda a kan ƙura mai sanyi
Ni-En Sie da abokan aikinsa a Jami’ar Hokkaido, tare da abokan haɗin gwiwa a Jami’ar Hiroshima, CSIC a Madrid da RIKEN, sun yi aiki a cikin ɗakin da babu iska ko kaɗan (ultra-high vacuum) da wani saman da aka sanyaya zuwa kelvin 10. An shafe saman da siririn bango mai kaurin nanomita 500 na magnesium silicate marar tsari (amorphous), a matsayin wakilin ƙurar tsakanin taurari, wani lokaci an rufe shi da wani lafa na ƙanƙarar ruwa.
Sun zuba ɗan ƙaramin adadi na hydrogen sulfide — kashi ɗaya cikin huɗu na kashi ɗaya na lafa ɗaya na ƙwayoyin halitta — sannan suka farfasa shi da laser mai hasken ultraviolet don barin ƙwayoyin zarra na sulfur tsirara. Sai babban kayan aikin: harbin laser ɗaya yana ɗauke ƙwayoyin zarra daga saman a hankali, na biyu kuma yana ionise sulfur kawai, don haka ƙungiyar na iya ƙidaya ƙwayoyin zarra na sulfur a kan saman kai tsaye, kamar yadda suke. Gwaje-gwajen da suka gabata ba za su iya yin hakan ba.
Ƙwayoyin zarra da suka ƙi tafiya
An dumama kowane samfuri zuwa kelvin 180, a lokacin da kowace ƙanƙarar ruwa ta riga ta yi tururi, sannan aka ƙidaya ƙwayoyin zarran da suka rage.
- A kan silicate tsirara, rabin ƙwayoyin zarra na sulfur sun rage (rabo 0.50 ± 0.13). Siginarsu sannan ta kasance ba ta canza ba ta cikin dumama-dumama da aka maimaita har zuwa zafin ɗaki: sulfur ɗin yana haɗe ta hanyar sinadarai da silicate, ba wai kawai yana kwance a kansa ba.
- Wasu ƙwayoyin zarra sun haɗu zuwa ƙwayoyin halitta na S₂ yayin da saman ke ɗumi — shaida ta farko ta gwaji cewa tarin sulfur suna samuwa a kan silicate har ma daga ’yan ƙwayoyin zarra kaɗan.
- Sulfur da kyar yake yin tururi da kansa; abin da ya ɓace galibi yana tafiya ne tare da ruwan lokacin da ƙanƙarar ta koma tururi kai tsaye.
- Ƙwayoyin zarra da aka zuba a saman ƙanƙara sun ɓace daga siginar saman a kelvin 150, sannan suka sake bayyana a kelvin 160 yayin da ruwan ke tafiya: sun huda ta cikin ƙanƙarar kuma suka maƙale a kan silicate ɗin da ke ƙasa.

Hagu: ƙwayoyin zarra na sulfur a kan silicate da aka rufe da ƙanƙara suna ɓacewa daga siginar saman kusa da 150 K, sannan su dawo a 160 K yayin da ƙanƙarar ke tafiya. Dama: iskar gas da ke fitowa yayin dumama samfurin da aka haska da UV. — Hoto na 6, Sie et al. (2026), arXiv:2609.37663.
Lissafin sinadarai na quantum sun ba da kuzarin haɗuwa (binding energy) na kusan kelvin 9,700 ga ƙwayar zarra ɗaya ta sulfur a kan wurin magnesium na ƙwayar silicate, kuma suna nuna cewa mayar da wannan sulfur zuwa hydrogen sulfide a kan ƙwayar ba shi da sauƙi.
Wata ma’ajiya ɓoyayyiya, da kuma gwaji
Ƙungiyar ta saka waɗannan sakamakon a cikin tsarin wani gajimare mai sirara da ke komawa mai cunkoso. Ions na sulfur suna zama marasa caji (neutral) kuma suna maƙalewa a kan ƙwayoyin ƙura cikin ’yan shekaru ɗari. Kafin ƙanƙara ta rufe ƙwayoyin, kashi 10 zuwa 20% na dukkan sulfur yana ƙarewa a haɗe da su ta hanyar sinadarai — sau biyu zuwa huɗu na sulfur ɗin da aka kulle a ƙwayoyi fiye da yadda aka lissafa a baya. Da zarar ya haɗu, yana ci gaba da zama ba a ganinsa ko bayan ƙanƙarar ta tafi.
Tsarin yana ɗauka cewa dukkan ƙwayoyin ƙura silicate ne, kuma lambobinsa sun dogara ne kan halayen saman da ba a san su sosai ba. Amma yana yin hasashe da za a iya gwadawa: inda raƙuman girgiza suka dumama ƙurar sosai, ya kamata wannan sulfur ɓoyayye ya kuɓuta — abin da marubutan suka ba da shawarar a nema da James Webb Space Telescope.
