1729 ही आपल्या प्रकारची एकमेव कारमायकल संख्या
कारमायकल संख्या (Carmichael number) म्हणजे एक विलक्षण गुणधर्म असलेली संयुक्त संख्या N: प्रत्येक पूर्ण संख्या a साठी, aᴺ − a या संख्येला N ने नि:शेष भाग जातो. 1899 मधील एक कसोटी, कोर्सेल्टचा निकष (Korselt’s criterion), त्यांची तपासणी सोपी करते: N ही भिन्न मूळ संख्यांपासून बनलेली असली पाहिजे, कोणतीही मूळ संख्या पुनरावृत्त न होता, आणि तिच्या प्रत्येक मूळ अवयव q साठी, q − 1 ने N − 1 ला नि:शेष भाग गेला पाहिजे. प्रत्येक कारमायकल संख्या विषम असते आणि तिचे किमान तीन भिन्न मूळ अवयव असतात.
1729 घ्या, म्हणजे हार्डी–रामानुजन टॅक्सीकॅब संख्या. ती 7 × 13 × 19 आहे, तीन भिन्न मूळ संख्या. प्रत्येकीतून 1 वजा करा: 6, 12 आणि 18. या तिन्हींनी 1728 ला नि:शेष भाग जातो. म्हणून 1729 ही कारमायकल संख्या आहे.
2 च्या घातांवर उभारलेले संख्यांचे एक कुटुंब
गणितज्ञांनी k विषम असलेल्या 2ⁿ × k + 1 या रूपाच्या क्रमांमध्ये कारमायकल संख्यांचा शोध घेतला आहे. हावियेर सिलेरुएलो (Javier Cilleruelo), फ्लोरियन लुका (Florian Luca) आणि अमालिया पिझारो-मादारियागा (Amalia Pizarro-Madariaga) यांनी दाखवले की अशा प्रत्येक क्रमात त्या केवळ मर्यादित संख्येनेच असतात, आणि मुळात चालणारा सर्वांत लहान k म्हणजे 27 — n = 6 सह, ज्यातून 1729 = 2⁶ × 27 + 1 मिळते.
मग एकेक तुकडा जागी पडत गेला. आधीच्या कामाने दाखवले की k ही मूळ संख्या असू शकत नाही, किंवा मूळ संख्येचा वर्गही. 27 = 3³ असल्याने, घनाचे प्रकरण वेगळे आहे, आणि लुका यांनी सिद्ध केले की एखाद्या मूळ संख्या p साठी 2ⁿ × p³ + 1 ही कारमायकल संख्या असेल, तर p ही 3 च असली पाहिजे. एक प्रश्न उरला: 27 × 2ⁿ + 1 या क्रमात n ची कोणती मूल्ये चालतात?
फक्त n = 6
युनायटेड किंग्डममधील बाथ विद्यापीठातील (University of Bath) जाँ ल्युसिएँ रांद्रियानांतेनैना (Jean Lucien Randrianantenaina) आणि अली के. उंजू (Ali K. Uncu) यांनी याचे उत्तर दिले आहे: 27 × 2ⁿ + 1 ही केवळ n = 6 साठी कारमायकल संख्या आहे. लुका यांच्या प्रमेयासह जोडल्यावर, p मूळ असलेल्या 2ⁿ × p³ + 1 या रूपातील 1729 ही एकमेव कारमायकल संख्या आहे.
त्यांची सिद्धता चार टप्प्यांत चालते:
- कोर्सेल्टच्या निकषानुसार, अशा संख्येचा प्रत्येक मूळ अवयव 2ᵃ × 3ᵇ + 1 सारखा दिसला पाहिजे, जिथे b हा 0 ते 3 दरम्यान असतो.
- या अवयवांपैकी जास्तीत जास्त एकच अवयव त्या संख्येवर एका विशिष्ट प्रकारे “अवलंबून” (dependent) असू शकतो, आणि तेही n हा 3 चा गुणक असेल तेव्हाच. 1729 मध्ये, तो 13 = 3 × 2² + 1 आहे, कारण 1728 = 12³. आधीच्या सर्वसाधारण निष्कर्षांसाठी p त्याच्या घातांकापेक्षा मोठा असणे आवश्यक होते, म्हणून त्यांत p = 3 चा समावेश होत नव्हता.
- एक अधिक नेमकी सीमा 2^(2^α) + 1 (फर्मा मूळ संख्या, Fermat primes) या रूपाचे मूळ अवयव पूर्णपणे वगळते: k = 27 साठी, फक्त 3, 5 आणि 17 शक्य होते, आणि अशी संख्या कारमायकल संख्या असेल तर त्यांपैकी कोणीही तिला नि:शेष भाग देऊ शकत नाही.
- मग एक मोजणीचा युक्तिवाद (counting argument) n वर 2,742 ची मर्यादा घालतो. उरलेल्या प्रत्येक n साठी, एक चाळणी (sieve) परवानगी असलेले सर्व संभाव्य अवयव एकमेकांनी गुणते आणि अचूक अंकगणित वापरून तपासते की ती संख्या त्या गुणाकाराला नि:शेष भाग देते का. अवयवीकरण नाही, मूळत्व चाचणी नाही.
फक्त n = 6 टिकतो, 7, 13 आणि 19 या तीन अवयवांसह. जुन्या, ढिल्या सीमा वापरून n = 4,350 पर्यंत केलेली दुसरी गणनाही तेच उत्तर देते.
फ्लोरियन लुका यांच्या स्मृतीस
हा शोधनिबंध लुका यांना अर्पण केला आहे, “एक महान प्रेरणास्रोत आणि शिक्षक”, ज्यांचे प्रमेय तो पूर्ण करतो. लेखक त्याच घन-रचनेच्या (cube structure) आणखी एका संख्येकडे निर्देश करतात, 46657 = 2⁶ × 3⁶ + 1 = 36³ + 1 = 13 × 37 × 97, जी कारमायकल संख्याही आहे. 2ᵃ × 3⁶ + 1 या रूपातील ती एकमेव कारमायकल संख्या आहे का हे अजून ज्ञात नाही: लेखक पुढे अशा प्रकरणांचा अभ्यास करण्याची योजना आखत आहेत.
