کیڑی دے فیرومون دی اک بوند اُتے پہلی نظر

جدوں Lasius niger کیڑی نوں کھانا لبھدا اے، اوہ گھر ول مڑدی اے تے اپنے پچھے خوشبو دی لکیر چھڈدی اے۔ اوہ اپنا ڈھڈ زمین ول نیواں کردی اے تے فیرومون (pheromone) دیاں نکیاں نکیاں بونداں رکھدی اے، اک کیمیائی سنیہا جیہڑا اوہدے گھر دیاں ساتھناں نوں اوس تھاں تیک لے جاندا اے۔ ایہو جہیاں لکیراں 1779 وچ ای بیان کر دتیاں گئیاں سن۔ ایہہ آپ مہارے بندوبست (self-organisation) دی نصابی مثال بن گئیاں تے کمپیوٹر طریقیاں دے اک پورے ٹبر، کیڑیاں دی بستی والے بہتری الگورتھماں (ant colony optimisation) نوں پریرنا دتی۔

اوہ بوند جیہڑی کسے نے نہیں ویکھی

فیر وی لکیر دی بنیادی اکائی کدے نہیں سی ویکھی گئی۔ کھوجی لکیر دی طاقت دا اندازہ کیڑیاں دی آوا جائی یا بوند رکھن دے ورتارے توں لاندے نیں، تے من لیندے نیں پئی ہر بوند اکو جہی اے۔ اک بوند دا حجم، اوہ کنی چھیتی اڈدی اے، قدرتی لکیر وچ اصل گاڑھا پن: سب کجھ اَن جانیا سی۔ بوند دا بہتا حصہ جس گھولن والے مادے (solvent) دا ہوندا اے، اوہدی وی کدے پچھان نہیں سی ہوئی۔

Laure-Anne Poissonnier، Pierre Bon تے XLIM ادارے (CNRS تے Limoges یونیورسٹی) وچ اوہناں دے ساتھیاں نے ایہناں بونداں نوں سدھا ویکھن دا بیڑا چکیا۔

روشنی نال بوند تولنا

Lasius niger کیڑیاں اک ایسی بستی توں آئیاں سن جیہڑی 2020 وچ Toulouse توں پھڑی اک رانی نے وسائی سی۔ کجھ دن بھکھیاں رہن مگروں، مزدور کیڑیاں نوں 57 ملی میٹر لمے لٹکدے شیشے دے پل اُتے چھڈیا گیا، جیہدے دوجے سرے اُتے کھنڈ والا پانی سی۔

بونداں شفاف نیں، ایس لئی ٹیم نے مقداری فیز امیجنگ (quantitative phase imaging) ورتی: اک انٹرفیرومیٹری طریقہ جیہڑا ناپدا اے پئی اک شفاف شے اپنے وچوں لنگھدی روشنی نوں کنا پچھے کردی اے۔ اک انعطاف نما (refractive index) من کے، ایہہ دیر اوس تھاں دی موٹائی لگ بھگ 20% دی حد اندر دس دیندی اے۔ نہ رنگ، نہ چھوہ۔ پہلے کیمرے نے پل دے اک مقرر حصے دی فلم سکنٹ وچ 250 تصویراں تیک بنائی؛ فیر موٹر والے سٹیج والی خوردبین نے سارا پل سکین کیتا۔

اک مائع جیہڑا غائب ہو جاندا اے، اک ٹھوس جیہڑا ٹکیا رہندا اے

پہلیاں بونداں ڈھڈ وچوں نکلدیاں ای پھڑیاں گئیاں۔ اوہ مائع سن۔ اک بوند لگ بھگ 120 ملی سکنٹ وچ 0.4 توں 0.15 پیکولیٹر رہ گئی۔ دوجی، جیہڑی چار گنا وڈی سی، 11 سکنٹ دے ویلے دے مستقل نال 1.7 توں 0.4 پیکولیٹر رہ گئی۔ اک پیکولیٹر، لیٹر دا اک کھرب واں حصہ اے۔

جو بچدا اے اوہ لگ بھگ 80 مائیکرومیٹر چوڑا اک چپٹا ٹھوس داغ اے، جیہدی موٹائی بس دسیاں توں سینکڑیاں نینومیٹر اے۔ اک گھنٹے توں ودھ خوردبین ہیٹھاں ویکھیا گیا اجیہا اک داغ ہولی ہولی اپنے حجم دا لگ بھگ 10% گوا بیٹھا، 63 منٹ دے ویلے دے مستقل نال — جیہڑا اوس ویلے دے نیڑے اے جنا Lasius niger دیاں لکیراں کم کردیاں رہندیاں نیں۔ 24 گھنٹے مگروں وی اک ٹھوس رہند اوتھے سی۔

لکھاری ایہنوں تن اجزا وجوں ویکھدے نیں:

اک گھولن والا مادہ جیہڑا بوند دا بہتا حصہ اے تے سکنٹاں وچ اڈ جاندا اے — عام کیمیائی جانچاں توں ایہہ رہ جاندا اے، کیوں جے اوہ لکیر بعد وچ اکٹھی کردیاں نیں؛
اک ٹھوس جیہڑا ہولی ہولی سدھا گیس بن جاندا اے (sublimation)۔ اوہ isocoumarin دا ناں لیندے نیں، اک سالمہ جیہڑا ایہناں کیڑیاں نوں لکیر مگر ٹورن لئی جانیا جاندا اے؛
اک پکی رہند، جیہڑی شاید سنبھالن والے ڈھانچے وانگ کم کرے تے خوشبو نوں اوتھے ای ٹکائی رکھے۔

جے اک بوند وچ گیس بنن والا سارا مادہ isocoumarin ہووے، تے ایہہ لگ بھگ 26 پیکوگرام بندا اے، یعنی ہوا وچ چھڈے گئے 110 ارب سالمے۔

کیڑی نوں ویکھنا کافی نہیں

کھوجی عام طور اُتے ڈھڈ دے خاص جھکاء نوں ویکھ کے بونداں گندے نیں۔ ٹیم نے کیڑیاں دی اُتوں تے پاسیوں فلم بنائی، فیر پل سکین کیتا۔ اک نمائندہ کیڑی وچ بوند رکھن والیاں 7 حالتاں ویکھیاں گئیاں: 6 اصل بوند نال میل کھاندیاں سن، اک کسے شے نال میل نہیں کھاندی سی، ودھ باریکی نال لبھن اُتے وی نہیں۔ ورتارا اک کم دا پر ادھورا اشارہ اے۔

کوئی دو بونداں اکو جہیاں نہیں

فیر سب توں وڈی حیرانی آئی۔ پنج کیڑیاں وچ، بونداں شکل، رقبے تے حجم وچ وکھریاں سن:

درمیانہ (median) رقبہ: 4,300 مربع مائیکرومیٹر، دس گنا فرق نال؛
درمیانہ حجم: 0.68 پیکولیٹر، 0.2 توں گھٹ توں لے کے 4 توں ودھ تیک — 20 گنا توں ودھ؛
گول یا ناشپاتی ورگیاں، ایس گل اُتے کہ کیڑی نے اپنا ڈھڈ کیویں گھسیٹیا۔

اک شماریاتی ماڈل نے فرق دا لگ بھگ 90% وکھ وکھ کیڑیاں دے آپسی فرق نوں دتا۔ عام خیال پئی ساریاں بونداں اکو جہیاں نیں، غلط اے، گھٹو گھٹ ایس نسل وچ۔

لکیراں دیاں ماہر؟

جے ایہہ ذاتی فرق ویلے نال پکے رہن، تے کجھ مزدور کیڑیاں لکیراں بنان وچ اپنے حصے توں کتے وڈا کردار ادا کر سکدیاں نیں۔ لکھاری ایہناں ناپیاں قدراں نوں اجتماعی ورتارے دے ماڈلاں تے بہتری الگورتھماں وچ پانا چاہندے نیں، تے ایہہ لبھنا چاہندے نیں پئی کیڑی گھٹ توں گھٹ کنی مقدار محسوس کر سکدی اے۔ نری حیاتیات توں اگے، اوہ عملی اہمیت ول اشارہ کردے نیں: حملہ آور کیڑیاں دے خلاف چوگے اوس اکٹھ نوں ورتدے نیں جیہڑا لکیراں پیدا کردیاں نیں، تے کھیتی باڑی وچ فیرومون کیڑے مار دوائیاں دے نشانے والے متبادل وجوں ودھدے ہوئے ورتے جا رہے نیں۔