اوہ بلیک ہول جیہڑا اپنی ای روشنی نگل جاندا اے
ایونٹ ہورائزن (event horizon) اوہ شے اے جیہڑی بلیک ہول نوں بلیک ہول بناندی اے: اک حد جیہدے پار کوئی شے، روشنی وی، واپس نہیں آ سکدی۔ اپنی تعریف موجب، ایہہ سانوں کوئی سگنل نہیں گھلدا۔ Event Horizon Telescope نے کہکشاں M87 تے Sagittarius A* دے دیو قامت بلیک ہولاں دے پرچھاویاں دیاں تصویراں لئیاں نیں — ہورائزن دا اک اسدھا ثبوت۔ پر تارے توں جمے بلیک ہول دا ہورائزن بس دسیاں کلومیٹر چوڑا ہوندا اے، تصویر لین لئی کتے نکا۔
مدھم ساتھی والی دلیل
فلکیات داناں کول اک ہور سراغ اے۔ اوہناں جوڑیاں وچ جتھے اک مریا ہویا تارا اپنے ساتھی توں گیس کھچدا اے، چپ چاپ بلیک ہول نظام عام طور اُتے ملدے جلدے مداراں والے نیوٹران تارا نظاماں نالوں لگ بھگ سو گنا مدھم ہوندے نیں۔ وضاحت: ڈگدی گیس نیوٹران تارے دی سطح نال ٹکراندی اے تے چمکدی اے، جدکہ بلیک ہول توانائی نگل جاندا اے۔
کمزوری اک مفروضہ اے۔ دلیل من لیندی اے پئی ملدے جلدے مدار دا مطلب ملدی جلدی کھان دی رفتار اے۔ 80 منٹ توں لمے مداراں لئی، ساتھی بھورا بونا تارا، عام تارا یا دیو تارا ہو سکدا اے، تے کئی اثر گیس دے وہاء نوں چلا سکدے نیں۔ کھان دی اصل رفتار پتا نہیں۔
منٹاں وچ چکر لان والیاں جوڑیاں
Xiamen یونیورسٹی دے Qian-Qi Ma، Wei-Min Gu تے Mouyuan Sun نے، Nanjing Normal یونیورسٹی دے Shan-Shan Weng نال رل کے، انتہائی سنگھنیاں ایکس رے جوڑیاں (ultra-compact X-ray binaries) ول دھیان کیتا۔ جدوں مدار 40 منٹ توں گھٹ لیندا اے، دوویں جسم اینے نیڑے ہوندے نیں پئی ساتھی بس اک چٹا بونا تارا (white dwarf) ای ہو سکدا اے۔ تے مدار بہتا کر کے گریوٹیشنل لہراں چھڈن نال سنگڑدا اے۔
ایہہ گل ایہناں نظاماں نوں صاف ستھریاں تجربہ گاہاں بنا دیندی اے۔ فیر کھان دی رفتار بس کشش ثقل دے نظریے تے ایس گل اُتے ٹکی ہوندی اے پئی چٹے بونے دا ناپ اوہدے وزن نال کیویں جڑیا اے۔ ایہدا حساب بس مدار دے ویلے توں، کجھ منیاں ہویاں کمیتاں نال، لایا جا سکدا اے: نیوٹران تارے لئی 1.4 توں 2 سورج، بلیک ہول لئی 3 توں 20۔
ٹیم نے ایہو جہے پنج نظام رکھے، سارے گولاکار جھرمٹاں (globular clusters) وچ، یعنی پرانے تاریاں دے گھنے گولے جنہاں دا فاصلہ 2% دی حد اندر پتا اے:
- چار وچ اک نیوٹران تارا اے، جیہدی پچھان اوہدے تھرمونیوکلیئر ایکس رے دھماکیاں توں ہوئی؛
- اک، 47 Tuc X-9، وچ اک بلیک ہول اے، جیہدی پچھان ایس گل توں ہوئی پئی اوہدا ریڈیو تے ایکس رے اخراج رل کے کیویں بدلدا اے۔ ایہدا مدار لگ بھگ 28 منٹ لیندا اے۔
فیر اوہناں نے ہر نظام دی اوسط ایکس رے پیداوار، جیہڑی Chandra، Swift تے دوجیاں رصدگاہاں توں لئی گئی، نوں اوہدی حساب لائی کھان دی رفتار نال ملایا۔
ہزار گنا مدھم
نتیجہ شعاعی کارکردگی (radiative efficiency) اے: اندر ڈگدے مادے دی توانائی دا اوہ حصہ جیہڑا ایکس رے بن کے نکلدا اے۔
- چاراں نیوٹران تاریاں لئی، ایہہ 5% توں ودھ اے۔
- بلیک ہول لئی، ایہہ 0.03% توں گھٹ اے۔
فرق دو توں تن درجے (سو توں ہزار گنا) دا اے۔ سب توں حیران کن جوڑی: نیوٹران تارا نظام M15 X-2 تے بلیک ہول 47 Tuc X-9 نوں ملدی جلدی رفتار نال، لگ بھگ 10¹⁶ گرام فی سکنٹ، خوراک ملدی اے، فیر وی 47 Tuc X-9 ہزار گنا مدھم اے۔ کجھ ذریعیاں دی چمک وچ دس گنا تیک دی بے یقینی گنن مگروں وی، دوویں ٹولیاں وکھریاں رہندیاں نیں۔
توانائی کتھے جاندی اے
لکھاری ایہدی وضاحت تھلے موجود شے نال کردے نیں۔ نیوٹران تارے دی سخت سطح ہوندی اے: بھاویں اندر وگدی گرم گیس رستے وچ گھٹ روشنی چھڈے، اوہدی توانائی اخیر اوس سطح اُتے جمع ہوندی اے تے مڑ چھڈی جاندی اے۔ بلیک ہول دی کوئی سطح نہیں۔ گھٹ کھان دی رفتار اُتے، گیس دی بہتی توانائی گرمی بن کے اندر ول چلی جاندی اے — تے ہورائزن پچھے غائب ہو جاندی اے۔
لکھاریاں لئی، ایہہ تاریائی بلیک ہول دے ہورائزن دا پکا ثبوت اے، بھاویں اسدھا، جیویں اوہناں دا اپنا خلاصہ کہندا اے۔ ایہہ اک ای بلیک ہول اُتے ٹکیا اے۔ اوہ اک پرکھن جوگی پیش گوئی کردے نیں: اجیہی تنگ جوڑی وچ لبھیا ہر نواں نیوٹران تارا چمکدی ٹولی وچ آنا چاہیدا اے، تے ملدے جلدے مدار والا ہر بلیک ہول 47 Tuc X-9 جنا مدھم ہونا چاہیدا اے۔
دیو بلیک ہولاں لئی اک سبق
ایس کھوج وچ اک وسیع چتاونی وی اے۔ بلیک ہولاں لئی، چمک ایس گل دا ماڑا پیمانہ اے پئی اوہ کنا کھاندے نیں۔ اک بلیک ہول مدھم رہندیاں ہویاں وی ودھ سکدا اے۔ لکھاریاں موجب، جیہڑے سروے انتہائی وڈے (supermassive) بلیک ہولاں دے ودھن دا اندازہ اوہناں دی روشنی توں لاندے نیں، اوہ ایس ودھن دا کجھ حصہ کھنجا سکدے نیں۔