سمندر دا لُون بھوت ذرّیاں نوں پھڑدا اے

IceCube تے KM3NeT ورگیاں وڈیاں نیوٹرینو دُوربیناں قدرتی برف یا سمندری پانی نوں کھوجی آلیاں وچ بدل دیندیاں نیں: مکعب کلومیٹراں شفاف مادہ، جیہنوں ہزاراں روشنی سینسر ویکھدے نیں۔ اوہناں نے ڈونگھے خلا توں آؤن والے نیوٹرینو بہت وڈیاں توانائیاں اُتے پھڑے نیں۔ پر گھٹ توانائیاں اُتے، کجھ ملین الیکٹران وولٹ (MeV) دی حد وچ، اوہناں دے سینسر اک دوجے توں اینے دُور نیں کہ اکو نیوٹرینو دا ٹکراؤ نہیں ویکھ سکدے۔ اوہ صرف اپنی گنتی دی شرح وچ اک اجتماعی وادھا ای محسوس کر سکدے نیں۔

ایہہ افسوس دی گل اے، کیونکہ MeV نیوٹرینو قیمتی جانکاری لے کے آؤندے نیں۔ نیڑے دا اک ڈِگدا تارا — یعنی مرکز دے ڈِگن والا سپرنووا (core-collapse supernova) — اپنے دل توں سدھے لگ بھگ 10⁵⁸ نیوٹرینو چھڈدا اے۔ دوجے، جنہاں نوں جیو نیوٹرینو آکھدے نیں، دھرتی دے اندرلے حصے دی ٹوہ لاؤندے نیں؛ ایٹمی ری ایکٹراں توں آؤن والے ٹھیک ٹھیک ناپ تے دُوروں نگرانی دی سہولت دیندے نیں۔

دو دھڑکاں وچ اک سگنل

الیکٹران اینٹی نیوٹرینو اک ردعمل راہیں پھڑے جاندے نیں جیہنوں اُلٹا بیٹا زوال (inverse beta decay) آکھدے نیں: اینٹی نیوٹرینو اک پروٹان نال ٹکراؤندا اے تے اک پازیٹران — الیکٹران دا اینٹی میٹر والا جُڑواں — تے اک نیوٹران بناؤندا اے۔ پازیٹران اوسے ویلے روشنی دی اک لِشک دیندا اے۔ نیوٹران کجھ چر بھٹکدا اے، فیر کوئی مرکزہ (nucleus) اوہنوں پھڑ لیندا اے، جو دوجی لِشک چھڈدا اے۔ ویلے تے تھاں وچ نیڑے نیڑے دو لِشکاں: اک اجہی نشانی جیہدی پچھوکڑ دا رولا گھٹ ای نقل کردا اے۔

خالص پانی وچ، ہائیڈروجن نیوٹران نوں لگ بھگ 200 مائیکرو سکنٹ بعد پھڑدا اے، تے صرف 2.2 MeV دی اک گاما شعاع چھڈدا اے۔ Super-Kamiokande یا SNO+ ورگے گھنے کھوجی آلے ایہنوں ویکھ سکدے نیں۔ اک وِرلی سمندری دُوربین وچ، جو کائناتی میوآناں، سینسراں دے رولے تے قدرتی تابکاری — خاص کر سمندری پانی وچ گُھلے پوٹاشیم-40 — دے رولے ہیٹھ دبی ہوندی اے، ایہہ لگ بھگ اَن ڈِٹھی اے۔

کلورین بچاؤ لئی

شنگھائی جیاؤ تونگ یونیورسٹی دے Ruike Cao، Iwan Morton-Blake، Donglian Xu تے اوہناں دے ساتھی دسدے نیں کہ سمندری پانی وچ حل پہلاں توں موجود اے۔ کلورین-35 سمندری پانی دے مرکزیاں دا صرف لگ بھگ 0.25% اے، پر ایہہ ہولی نیوٹراناں نوں ہائیڈروجن نالوں لگ بھگ 130 گُنا سوکھا پھڑدی اے (43.6 بارن دے مقابلے وچ 0.333 — بارن اوہ اکائی اے جیہدے نال طبیعیات دان ناپدے نیں کہ کسے مرکزے دے کسے ذرے نوں پھڑن دا کِنا امکان اے)۔ تے ایہدے پھڑن نال لگ بھگ 8.6 MeV دیاں گاما شعاعاں دی اک لڑی نکلدی اے — چار گُنا ودھ توانائی، یعنی لبھن لئی بہت ودھ فوٹان۔

پھڑنا چھیتی وی ہوندا اے: خالص پانی وچ لگ بھگ 200 دی تھاں سمندری پانی وچ لگ بھگ 130 مائیکرو سکنٹ۔ چھوٹی اُڈیک دا مطلب اے ویلے دی تنگ کھڑکی، تے اتفاقی ملاپ گھٹ۔

دُگنی دُوری تیکر

ٹیم نے ایس خیال دی نقل TRIDENT وچ کیتی، جو جنوبی چین دے سمندر وچ منصوبہ بند اگلی نسل دی اک نیوٹرینو دُوربین اے، تے جیہنوں سینسر ماڈیولاں دیاں لگ بھگ 1,000 لڑیاں نال لگ بھگ 10 مکعب کلومیٹر پانی وچ آلے لاؤنے چاہیدے نیں۔ ہر ماڈیول وچ 31 نکے روشنی سینسر نیں، ایس لئی ایہہ شرط لا سکدا اے کہ اوہناں وچوں کئی اکو ویلے چالو ہون۔ اوہناں دی نقل وچ تھاں اُتے ناپی گئی پوٹاشیم-40 دی سرگرمی تے اوہ میوآن شامل سن جو ہُن وی لگ بھگ 3 کلومیٹر ڈونگھائی تیکر اپڑدے نیں۔

چار چھاننیاں اینٹی نیوٹرینو چُن دیاں نیں: کنے سینسر جگدے نیں، دو لِشکاں وچکار دیر (0.3 ملی سکنٹ توں گھٹ)، روشنی دی سمت، تے اک روک (veto) جدوں گوانڈھی ماڈیول کسے لنگھدے میوآن نوں ویکھن۔

فائدہ وڈا اے۔ 27 سورجی کمیتاں والے اک معیاری تارے لئی، TRIDENT صرف پہلی لِشک ورت کے لگ بھگ 50 کلوپارسیک (اک کلوپارسیک لگ بھگ 3,260 نوری سال اے) تیکر 5 سگما دی اہمیت نال ڈِگن نوں پھڑ لوے گی — 5 سگما طبیعیات داناں دا کھوج دا پیمانہ اے، یعنی ایہدے اتفاق ہون دا امکان دس لکھ وچوں اک توں وی گھٹ۔ کلورین نال نشان لگا نیوٹران جوڑن نال ایہہ 100 کلوپارسیک توں پرے تیکر ودھ جاندا اے — دُگنی دُوری۔ اک ہور سپرنووا ماڈل (30 سورجی کمیتاں) نال، دسہدا لگ بھگ 60 توں ودھ کے 125 کلوپارسیک ہو جاندا اے۔

کھبے: سمندری پانی وچ (نیلا)، نیوٹران دا پھڑیا جانا خالص پانی (سنگتری) نالوں چھیتی تے ودھ صاف ہوندا اے۔ سجے: نیوٹران اُتے نشان لاؤنا (لال) TRIDENT دے سپرنووا دسہدے نوں صرف پہلی لِشک والے سگنل (گُوڑھا نیلا) توں کِتے اگے دھک دیندا اے۔ — شکل 2، Cao تے ساتھی (2026)، arXiv:2610.30754۔

اک پہاڑ ہیٹھ پرکھیا گیا

اصول نوں جانچن لئی، ٹیم نے TRIDENT دا اک ماڈیول چین جِنپنگ زیرِ زمین لیبارٹری (China Jinping Underground Laboratory) وچ 0.5 ٹن دے اک پانی دے ٹینک وچ لاہیا، 2.4 کلومیٹر چٹان ہیٹھ جو بہتے کائناتی میوآن روک لیندی اے۔ 30 سینٹی میٹر دُور اک امریشیم–بیریلیم ماخذ نے اوہی دو دھڑکاں والا نمونہ بنایا جو اینٹی نیوٹرینو بناؤندا اے: اک گاما شعاع، فیر اک نیوٹران۔

اوہناں نے خالص پانی، سمندری پانی جنا لُون والا پانی، تے سمندر دی تابکاری دی نقل لئی واد پوٹاشیم کلورائیڈ والا لُونا پانی ورتیا۔ لُون والے پانی وچ، چھیتی آؤن والیاں دوجیاں لِشکاں دا اک وادھا سامنے آیا، 3.4 سگما توں ودھ اہمیت نال (کھوج دے 5 سگما والے پیمانے توں تھلے، پر اتفاق توں کتے اگے) تے 0.14 ± 0.04 ملی سکنٹ دے پھڑن دے ویلے نال — جو سمندری پانی نال میل کھاندا اے۔ ماخذ ہٹایا تے کجھ نہیں۔ واد پوٹاشیم نال، وادھا کمزور سی، لگ بھگ 2 سگما۔

کھبے: جِنپنگ وچ پرکھ دا ڈھانچہ۔ سجے: ماخذ لُون والے پانی وچ ہووے (کالا) تے چھوٹیاں دیراں دا وادھا نقل کیتے گئے نیوٹران پھڑن (ٹٹی لکیر) نال میل کھاندا اے۔ — شکل 3، Cao تے ساتھی (2026)، arXiv:2610.30754۔

کھوجی آلیاں نال بھریا سمندر

لکھاری ایہی چال سمندری پانی دیاں ہور دُوربیناں وچ وی کم کردی ویکھدے نیں جنہاں دے ماڈیولاں وچ کئی سینسر نیں، جویں KM3NeT تے P-ONE۔ کیونکہ لُون پہلاں توں اوتھے اے، اوہ سمندر وچ کھلرے اینٹی نیوٹرینو کھوجی آلیاں دا وی سوچدے نیں، ہر اک اپنے نشانے لئی رکھیا ہویا: پھٹدے تارے، ایٹمی ری ایکٹر یا دھرتی دا اندر۔ اوہ لکھدے نیں کہ سمندر دا قدرتی کھارا پن پچھوکڑ دا رولا ہون دی تھاں اک اثاثہ بن جاندا اے۔ نتیجے اک اجہی دُوربین دیاں نقلاں اُتے ٹکے نیں جیہدی ہالے منصوبہ بندی ہو رہی اے، نال اک ٹینک دی پرکھ۔