DAMIN TAURARI MAI KUSAN BABU TAURARI
A daidaitaccen hoton sararin samaniya, ƙananan dunƙulen duhun abu (dark matter) sun fi manya yawa nesa ba kusa ba, kuma ana tunanin cewa a cikin mafi ƙanƙanta daga cikinsu ana hana haihuwar taurari. Ya kamata a sami wani iyakar nauyi wanda ƙasa da shi wani halo ba zai taɓa haskakawa ba. Idan haka ne, sararin samaniya ya kamata ya ƙunshi damin taurari masu duhu (dark galaxies): halo da ke ɗauke da hydrogen marar caji, wanda za a iya gano shi ta layin rediyonsa na 21 cm, amma da taurari kaɗan ko babu.
Farautarsu tana da haɗari. Wanda ake zato zai iya zama yana da taurari masu rauni waɗanda hotunan baya ba su gani ba — haka ya faru da FAST J0139+4328, wanda aka sake rarraba shi a matsayin ƙaramin damin taurari mai dushewa bayan hotuna masu zurfi sun zo. Kuma na’urorin hangen nesa na rediyo suna fama da tsangwama (interference): sigina masu ɓata hanya na iya kwaikwayon tushe mai rauni, har ma wani bincike ya watsar da bayanan rana saboda Rana. Gwaji mafi tabbaci shi ne ganin siginar guda da na’urori biyu masu zaman kansu, a wurare daban-daban, da na’urorin karɓa daban-daban.
Na’urori biyu, sigina ɗaya
Marco Monaci, Duncan Forbes, Warrick Couch da Jean Brodie, a Jami’ar Fasaha ta Swinburne a Australia, sun yi daidai haka. Sun ɗauki damin taurari masu duhu 142 da ake zato daga binciken ALFALFA, wanda aka yi da na’urar hangen nesa ta rediyo ta Arecibo, sannan suka nemo su a cikin FASHI, binciken dukkan sama na na’urar FAST ta China mai faɗin mita 500. Goma sha uku sun dace. Bayan cire waɗanda ke kusa da damin taurari masu haske, waɗanda ke iya samun takwaransu a haske, da waɗanda ba za a iya duba su ba, ɗaya ya rage: AGC 322753.

Layin hydrogen na AGC 322753 kamar yadda ALFALFA da FASHI suka gani: gudu ɗaya, siffa ɗaya mai ƙololuwa biyu, alamar juyawa. — Hoto na 1, Monaci et al. (2026), arXiv:2609.39152.
Ganowar biyu sun yi daidai sosai: gudun nisantawa kusan 6,965 km/s, faɗin layi 85 km/s, da nauyin hydrogen kusan nauyin rana biliyan 2. Tun da na’urori biyu sun gan shi a lokuta daban-daban, tushen ba zai iya zama tsangwama ba. Layinsa yana da ƙololuwa biyu, alamar gargajiya ta faifan iska da ke juyawa cikin tsari.
Neman taurarin da suka ɓace
Kowace na’urar rediyo tana gano tushe ne kawai a cikin wani haske mai faɗin ’yan arcminute. Amma hasken biyu sun haɗu, kuma wurin haɗuwar yana takaita wurin bincike. A hotunan DESI Legacy Survey da suka kai kusan magnitude 27.5 a kowace arcsecond mai murabba’i — da kuma a SDSS, Pan-STARRS, GALEX da WISE — babu abin da ya bayyana a wurin. Abin da kundin FASHI ya danganta da tushen tauraro ne na damin taurarinmu, bisa ga kundin Gaia; damin taurari ɗaya tilo da ke bayyane a wurin yana can nesa a baya.

Hasken Arecibo (layin ɗigo-ɗigo) da na FAST (layi cikakke); wurin haɗuwarsu, wanda aka ƙara girmansa da ja, shi ne wurin da ya fi dacewa da kowane tauraro. Abubuwan da aka yi wa alama taurari ne na gaba ko damin taurari na baya. — Hoto na 2, Monaci et al. (2026), arXiv:2609.39152.
Don mayar da “babu komai” zuwa lamba, ƙungiyar ta dasa damin taurari na bogi a cikin hotunan sannan ta duba waɗanda har yanzu za ta iya gani. Sakamakon: duk wani tauraro bai wuce nauyin kusan rana miliyan 50 ba, don haka hydrogen ya fi taurari nauyi aƙalla sau 40. Wani ƙaramin damin taurari mai rauni da aka taɓa ɗauka a matsayin mai duhu yana kusan 11.5.
Ya yi nauyi da yawa don ya zama duhu kwata-kwata
AGC 322753 bai dace da abubuwa masu duhu mafi sauƙi da aka hasashe ba, wato ƙananan gizagizan hydrogen marasa juyawa masu nauyin da bai wuce rana miliyan 3 ba. Ya kuma fi kowane damin taurari marar tauraro kwata-kwata da kwaikwayon yau ke samarwa nauyi. Don haka marubutan suna zaton ba duhu ne gaba ɗaya ba, sai dai yana ɗauke da ’yan taurari masu rauni da hotunan yau ba za su iya gani ba.
Sun yarda cewa har yanzu zai iya zama girgije da aka yage daga damin taurari maƙwabta, ko da yake mafi kusa daga cikinsu suna nisan kiloparsec 290 da 330 a hangen nesa, kuma iskar tana juyawa kamar faifai. Cikakken taswirar rediyo, daga jerin na’urori kamar VLA, da hotuna masu zurfi a zango da yawa za su yanke irin abin da ke zaune a wannan ɓangaren sama marar komai.
