QUAOAR BA ƘWALLO BA CE, KUMA AN AUNA NAUYIN WATANTA

Nesa sosai bayan Neptune, abubuwan da ke bayan Neptune (trans-Neptunian objects) suna ɗaukar fiye da ƙarni biyu kafin su zagaya Rana. Yawancin manyan cikinsu an gano su a farkon shekarun 2000, don haka mun kalli ɗan ƙaramin yanki ne kawai na kewayarsu — kuma muna ci gaba da ganinsu daga kusan kusurwa ɗaya. Ga (50000) Quaoar, wannan kusurwa ta canza da digiri 1.7 kawai a cikin lura da aka yi amfani da su a nan. Fitar da siffa ta fuska uku daga kallo ɗaya kamar ƙoƙarin hasashen siffar dankali ne daga inuwarsa a kan bango ɗaya.

Hanyoyi biyu na ganin siffa mai nisa

Masana falaki suna da kayan aiki biyu.

• Layukan haske (light curves). Yayin da wani abu ke juyawa, haskensa yana canzawa. Ƙwallo ko ƙwallo da aka danne suna kama da juna daga kowane gefe, don haka haskensu yana nan daidai — sai dai idan tabo masu duhu ko masu haske a samansu sun haifar da ƙoli ɗaya a kowane juyi. Abin da aka miƙa ta hanyoyi uku, wato ellipsoid mai gatari uku (triaxial), yana nuna fuskarsa mafi girma sau biyu a kowane juyi: ƙoli biyu a kowane juyi.
• Ɓoye taurari (stellar occultations). Idan abin ya wuce gaban wani tauraro, masu lura da ke kan hanyarsa suna ganin tauraron ya ɓace na ɗan lokaci. Kowane mai lura yana naɗar layi da ke ratsa inuwar abin, wato “chord”. Chords da dama suna ba da hoton iyakar abin a wannan lokaci; ɓoyewa da yawa a lokuta daban-daban suna aiki kamar wani nau’in tomography.

Quaoar tana a wani yanki na sararin sama mai cunkoson taurari. Wannan yana da kyau ga ɓoyewa — akwai su da yawa — amma ba shi da kyau ga layukan haske, waɗanda taurari maƙwabta ke gurɓatawa. Mafi kyawun samfuri har zuwa yanzu ya bayyana Quaoar a matsayin ƙwallo da aka danne mai ɗauke da babban tabo a samanta don bayyana kyalkyalinta.

Inuwoyi talatin da bakwai

Giuliano Margoti da abokan aikinsa a Observatório Nacional na Brazil da ɗakin gwaji na LIneA, Federal University of Technology – Paraná, Instituto de Astrofísica de Andalucía a Spain da Paris Observatory sun gina wata hanya da ke daidaita ɓoyewa da layukan haske a lokaci guda, tare da rashin tabbas ɗinsu.

Sun ciyar da ita ɓoyewar taurari 37 da aka lura tsakanin 2011 da 2025 — chords 108, maki 214 a gefen Quaoar — tare da layin haske daga 2003, da aka sake sarrafawa da kayan aikin zamani, da sabon ma’aunin haske daga na’urar hangen nesa ta sararin samaniya Hubble a 2024 da 2025. Zato ɗaya ne ke riƙe samfurin: Quaoar tana juyawa a kan gatari ɗaya da zobenta.

Siffar Quaoar da aka daidaita idan aka kwatanta da kowace ɗaya daga cikin ɓoyewa 37 daga 2011 zuwa 2025: layukan shuɗi chords ne inda tauraron ya ɓace, ja yana nuna rashin tabbas ɗinsu, layukan kore na ɗigo-ɗigo masu lura mafiya kusa da ba su ga komai ba. — Figure 4, Margoti et al. (2026), arXiv:2610.30494.

Duniya da aka miƙa

Amsar: Quaoar mai gatari uku ce. Rabin gatarinta uku suna auna kusan kilomita 621, 547 da 512 — wato kusan kilomita 1,241 da 1,093 da 1,023 daga ƙarshe zuwa ƙarshe. Girmanta (volume) daidai yake da na ƙwallo mai faɗin kilomita 1,116, kuma yawan nauyinta (density) gram 1.66 a kowace santimita mai kubiki. Tana juyawa sau ɗaya a kowane kusan awanni 17.68, kuma siffar da aka miƙa ita kaɗai tana sake samar da layukan haske na 2003 da na Hubble duka da lokaci ɗaya. Daidaitawa da gefunan ɓoyewa tana da matsewa: watsuwa mai nauyi ta kilomita 2.1.

Marubutan sun bayyana dalilin da ya sa yanzu suka fi son wannan siffa a kan wadda aka danne. Tsohon samfurin ya buƙaci tabo da ya rufe kusan rabin ɓangaren duniya, wanda ke da wuyar samuwa ta halitta, da lokutan juyawa biyu da suka ɗan bambanta ga layukan haske biyun. Siffar mai gatari uku ba ta buƙatar ko ɗaya.

Auna Weywot ta hanyar girgiza

Quaoar tana da ƙaramin wata, Weywot. Hasashen matsayin Quaoar yana bin cibiyar nauyi ta su biyun, amma ɓoyewa tana nuna ainihin cibiyar Quaoar kanta. Saboda Weywot tana da wani nauyi, Quaoar tana ɗan jujjuyawa a kewayen wannan cibiya ta bai ɗaya, a akasin watanta. Kwatanta karkacewar Quaoar da aka auna da matsayin Weywot a kowane lamari — wanda aka lura kai tsaye a ɓoyewa biyu inda aka kama jikunan biyu — yana ba da rabon nauyinsu.

Sakamako: Weywot tana da nauyin kusan 1.5 × 10¹⁸ kilogram, kusan kashi ɗaya cikin dubu na nauyin Quaoar. Yawan nauyinta ya fito a 0.95 ± 0.60 gram a kowace santimita mai kubiki, adadi mara tabbas sosai saboda girman Weywot ba shi da tabbas. Girgizar ba ta wuce ’yan kashi ɗaya cikin dubu na arcsecond ba, ta yi ƙanƙanta ga ma’auni guda-guda na tauraron ɗan Adam Gaia na irin wannan abu mara haske, amma tana cikin iya kaiwar ɓoyewa, waɗanda sau da yawa daidaitonsu ya fi kashi biyu cikin dubu.

Zobba da suka dace da juyawa

Sabuwar siffar tana da muhimmanci ga abin da ke kewaye da Quaoar. Nauyinta (gravity) ya fi karkata fiye da yadda ake tsammani a da — ma’aunin da ya dace ya kai kusan ninki uku na ƙiyasin baya. A cikin kwaikwayon ƙungiyar, duk wani abu da ke cikin kusan radius 2.4 na Quaoar ana share shi cikin ƙasa da shekaru uku, don haka ƙananan watanni za su iya rayuwa ne kawai a nesa. Zoben ciki, mafi rauni, yana daidaita a cikin kilomita 20 na daidaituwar 5:7 (resonance) da juyawar Quaoar — a wannan nisa, ɓangaren zobe yana kammala kewaya biyar yayin da Quaoar ke juyawa sau bakwai — kuma ana iya danganta babban zoben, na waje, da daidaituwar 2:6 idan ɓangarorinsa suna bin kewaya da aka miƙa — wanda zai iya bayyana dalilin da ya sa faɗin wannan zobe ke canzawa a kewayen Quaoar. Marubutan sun lura da wani gargaɗi: sun ɗauki Quaoar a matsayin iri ɗaya a ciki, alhali ƙila ta riga ta rabu zuwa yadudduka a wani ɓangare, ko da yake ba sa tsammanin hakan zai sauya ƙarshensu ta fuskar inganci.