ƘWAYOYIN ZINARIYA BIYU, ATTONEWTON GOMA NA ƘARFIN JAN NAUYI
Ƙarfin jan nauyi (gravity) ne ke riƙe damin taurari (galaxies) wuri ɗaya, amma duk da haka shi ne mafi rauni nesa ba kusa ba a cikin ƙarfafan da aka sani. Tsakanin ƙananan abubuwa biyu yana da rauni sosai ta yadda da ƙyar aka taɓa bincike shi. Wannan giɓi yana da muhimmanci ga ɗaya daga cikin manyan tambayoyin kimiyyar lissafi da ba a amsa ba tukuna. Ka’idar dangantaka ta gaba ɗaya (general relativity), ka’idarmu ta ƙarfin jan nauyi, da kanikancin quantum (quantum mechanics), ka’idar ƙananan abubuwa ƙwarai, ba a taɓa haɗa su ta hanya mai gamsarwa ba. Babu wanda ya san ko ƙarfin jan nauyi kansa na quantum ne.
Wata dabara ta baya-bayan nan ita ce a gwada shi a kaikaice: a saka ƙananan abubuwa biyu masu nauyi (masses) cikin yanayin quantum na gaske, sannan a kalli yadda suke jan juna. Don isa wurin, dole ne gwaje-gwajen ƙarfin jan nauyi su rage girman abubuwansu masu nauyi, yayin da gwaje-gwajen quantum ke ƙara girman nasu, har su haɗu.
Ƙwaya a kan ganga
Wata ƙungiya a Jami’ar Aalto da ke Finland — Matthew Herbst, Mika Sillanpää da abokan aikinsu — ta ɗauki mataki zuwa wannan wurin haɗuwa. Abin gwajinsu mai nauyi (test mass) ƙwallon zinariya ce mai radius na micrometre 250, mai nauyin milligram 1.26. An manna ta a tsakiyar wani siririn fata (membrane) na silicon nitride mai faɗin millimetre 2 kuma mai kaurin nanometre 100 kawai, wanda aka ja shi ya yi tsauri kamar fatar ganga. Fatar tana girgiza sama da ƙasa kusan sau 2,139 a kowace daƙiƙa.
Tushen ƙarfin jan nauyi wata ƙwallon zinariya ce ta biyu, wadda aka auna nauyinta a milligram 86.6, a kan ƙarshen wata sanda ta zaren carbon (carbon-fibre). Wani faifan piezoelectric da aka ciro daga wata ƙararrawa (buzzer) ta kasuwa yana girgiza ta sama da ƙasa da micrometre 2.5, kusan daidai a mitar (frequency) fatar. Duk lokacin da babbar ƙwayar ta matso kusa, janta yana ƙaruwa kaɗan; duk lokacin da ta yi nesa, jan yana raunana. Wannan jan mai maimaituwa a kan kari yana tura gangar kamar yadda ƙananan turawa, waɗanda aka yi su a daidai lokaci, ke ƙara girman lilo (swing).
Firiji da aka gina don gwaje-gwajen quantum
Ana karanta gangar ne da microwaves: tana cikin wani rami mai amsa kuwwa (cavity) na aluminium mai superconducting, wanda mitar amsawarsa (resonance) ke canzawa yayin da ƙwayar ke motsi. Wannan tsari na “microwave optomechanics” irin wanda masana kimiyyar lissafi ke amfani da shi ne don sarrafa girgiza a matakin quantum. Dukkan na’urar tana zaune ne a cikin firiji na dilution (dilution refrigerator) a kusan kelvin 0.26, kashi ɗaya cikin huɗu na digiri sama da sifili na ƙarshe (absolute zero).
Hana duk wani ƙarfi na daban shiga shi ne ɓangare mafi wahala. Kowace ƙwaya tana rataye ne daga jerin nata na kubobin tagulla (copper) masu nauyin kilogram 1.1 da sipiran (springs), waɗanda ke tace girgiza. An rufe ƙwayar gwajin a cikin ramin superconducting, kuma wata garkuwar aluminium mai hawa biyu ta raba ƙwayoyin biyu. An rage filin maganaɗisun Duniya zuwa kusan nanotesla 15. Marubutan sun bi wani dogon jerin tasirori na ɓatattu — cajin wutar lantarki a tsaye (static charges), ƙarfin wutar lantarki na taɓuwa (contact voltages), igiyoyin wutar lantarki a cikin wayar ƙararrawar — kuma sun ƙiyasta kowanne a matsayin maras muhimmanci.
Saboda duk waɗannan hawa-hawa, tsakiyoyin ƙwayoyin biyu ba za su iya matsowa kusa da juna fiye da kusan millimetre 1.54 ba. A wannan nisa, dokar Newton tana hasashen ƙarfi mai maimaituwa a kan kari na kusan attonewton 10: kashi goma cikin biliyan na kashi ɗaya cikin biliyan na newton.
Farautar wuri na musamman (hotspot)
Kowane ma’auni ya ɗauki matsakaicin aƙalla rikodi ashirin na sa’a ɗaya kowanne. Ƙungiyar ta fara motsa ƙwayar tushe gefe-gefe, a cikin wani murabba’i na millimetre 5 da 5. Kusan ko’ina, ba su sami komai ba. Amma a wani wuri guda, inda ƙwayoyin biyu ke jere a tsaye ɗaya a kan ɗaya, wani ƙarfi na kusan attonewton 10 ya bayyana, yana dushewa a cikin kusan millimetre ɗaya a kewayensa.
Sannan suka ajiye ƙwayar tushe a saman wannan wuri na musamman, suka motsa ta sama da ƙasa, daga kusan millimetre 0.3 zuwa 4 na tazara tsakanin saman ƙwayoyin biyu.

Ƙarfin da aka auna yayin da ƙwayar tushe ke motsi gefe-gefe (a, b) da a tsaye (c): bayanan suna bin ƙarfin jan nauyi da ake tsammani daga ƙimar da aka saba amfani da ita ta madaidaicin ƙarfin jan nauyi (gravitational constant) (layukan ɗigo-ɗigo ruwan lemu). — Hoto na 4, Herbst et al. (2026), arXiv:2611.08619.
Sawun yatsan ƙarfin jan nauyi
Alamu biyu suna nuna ƙarfin jan nauyi maimakon wani tasiri na ɓatacce. Ƙarfin koyaushe yana daidai da jan hankali (attraction). Kuma yana raguwa daidai da kubin (cube) na nisa tsakanin tsakiyoyin, kamar yadda ake tsammani ga canjin jan wani abu mai nauyi da ke motsi. Girgizar da ke zubewa ta cikin abubuwan da ke riƙe su (supports) ba za ta dogara da nisa ko kaɗan ba, kuma ƙarfin wutar lantarki tsakanin saman abubuwa zai yi tashin gwauron zabo a gajeren nisa.
Daga waɗannan bayanai, ƙungiyar ta fitar da madaidaicin ƙarfin jan nauyi: 7.26 × 10⁻¹¹ a raka’o’in SI, tare da rashin tabbas na kusan 0.4 (na ƙididdiga, statistical) da 0.7 (na tsari, systematic). Ƙimar ishara, 6.67 × 10⁻¹¹, tana cikin iyakar rashin tabbas na tsari.
A cewar marubutan, wannan haɗin abubuwa masu nauyi yana nuna ci gaba na kusan matakai biyu na girma (orders of magnitude) wajen jin ƙarfin jan nauyi a ƙananan ma’auni, galibi saboda ƙwayar gwajin tana da sauƙin nauyi sosai. Ƙarfin jinsu na hanzari (accelerations) a mitocin kilohertz ya fi mafi kyawun da aka samu a baya da decibel 35.
Ba quantum ba tukuna
Gangar har yanzu tana nesa da quantum: a yanayin zafinta, tana ɗauke da kusan quanta miliyan 3.6 na girgiza. Ƙungiyar tana sa ran cewa aiki cikin sanyi fiye da haka da sanyaya ta hanyar martani (feedback cooling) za su kawo ta kusa da yanayinta na ƙasa (ground state). Sun kuma zayyana wani buri na gaba: abubuwa biyu masu nauyin microgram 22 kowanne, wato nauyin Planck (Planck mass), inda kanikancin quantum da ƙarfin jan nauyi za su iya zama masu ƙarfi daidai da juna. Tare da kai da kawowa mafi faɗi, tazarar micrometre 100 da daidaiton motsin makanikanci (mechanical coherence) da aka inganta ninki ɗari, suna sa ran lokutan tara matsakaici (averaging times) kamar na yau.
Marubutan ba sa kiran wannan ƙarfin jan nauyi na quantum (quantum gravity), wanda “har yanzu yake da sauran shekaru a gaba”. Sunan da suka ba matakin da suka kai: “Noisy Intermediate Scale Quantum Gravity”.
