SABON NAU'IN MOLECULE A SAMAN TITAN
Titan, wani wata na Saturn, yana da yanayi (atmosphere) mai kauri na nitrogen da methane. Hasken ultraviolet daga Rana yana raba waɗannan molecules, kuma gutsattsarinsu suna sake haɗuwa su samar da nau’o’in sinadaran organic masu ban mamaki; ƙwayoyi masu cajin lantarki (charged particles) daga muhallin maganaɗisu na Saturn suna ƙara motsa wannan ilimin sinadarai. Jerin sinadaran da aka sani a Titan yanzu ya fi wanda aka sani na Saturn kansa tsawo. A ƙara wani teku da ke yiwuwa a ƙarƙashin saman — wanda aka gabatar, ko da yake ana jayayya a kai — sai Titan ya zama babban abin hari ga duk wanda ke tambayar yadda ilimin sinadaran rai zai iya farawa.
Molecule da aka hango, yanzu an kama shi
Kusan dukkan iskar gas masu ɗauke da nitrogen da aka tabbatar a Titan zuwa yanzu nitriles ne, molecules masu haɗi uku (triple bond) tsakanin carbon da nitrogen, kamar hydrogen cyanide (HCN). Methanimine (CH₂NH) ya bambanta: shi imine ne, mai haɗi biyu (double bond), abin da ke sa nitrogen ɗinsa ya fi samuwa don ƙarin halayen sinadarai (reactions).
An riga an yi zatonsa. Na’urar auna nauyin ƙwayoyi (mass spectrometer) ta kumbon Cassini ta naɗi wata alama da ta dace da nau’in methanimine mai caji, wanda aka ƙara masa proton (protonated), abin da ke nuna kusan kashi 10 cikin miliyan (ppm) can sama a cikin yanayin. Amma nauyi kaɗai ba zai iya bambance molecules masu nauyi iri ɗaya ba. An ga methanimine a cikin gizagizai tsakanin taurari har ma a wasu taurarin galaxy (galaxies) — amma ba a taɓa ganinsa a matsayin iskar gas a yanayin wata duniya ba sai yanzu.
Layuka uku masu dishi-dishi
Alexander Thelen, na Caltech da NASA’s Goddard Space Flight Center, da abokan aikinsu a Amurka, Faransa, Birtaniya da Poland sun nuna jerin na’urorin hangen nesa na rediyo na ALMA, a Chile, zuwa Titan tsakanin Disamba 2024 da Janairu 2025. Layin farko na methanimine ya bayyana a gigahertz 245.126. Ƙarin lokacin da daraktan cibiyar lura ya bayar, a Disamba 2025 da Afrilu 2026, ya kama ƙarin layuka biyu, kusa da gigahertz 317 da 319.
Layukan uku sun fito fili a sau 4.7, 5.8 da 3.3 na matakin hayaniya (noise level). Ɗaya daga cikinsu yana haɗe da layukan propane da na wata iskar gas, waɗanda ƙungiyar ta kwaikwaya a lissafi ta kuma cire kafin ta auna methanimine.
Yawansa nawa ne
Methanimine yana kai kashi 0.1 zuwa 1 cikin biliyan (ppb) na iskar da ke cikin mesosphere na Titan, sama da kusan kilomita 400, kuma rabonsa yana ƙaruwa da tsawo har zuwa kashi 10 cikin miliyan (ppm) da aka ƙiyasta daga Cassini kusa da kilomita 1,000. Idan aka tara a kan dukkan yanayin, wannan molecules 0.9 zuwa 3 × 10¹³ ne a saman kowane santimita murabba’i.
Wannan ya yi ƙasa da hydrogen cyanide sau 100 zuwa 1,000. A kilomita 600, akwai molecules 1 zuwa 5 na methanimine a kowane molecules 1,000 na HCN — rabo mai kama da wanda ake gani a gizagizai masu sanyi inda taurari ke gab da samuwa.
An zuzuta hasken sararin samaniya
Ma’aunan suna gwada samfuran kwamfuta na ilimin sinadaran Titan. Samfuran da aka gina bisa halayen sinadarai tsakanin ions da molecules marasa caji (neutral molecules) sun dace da bayanan a tsakiya da saman yanayin, wasu da ɗan gyara kaɗan ƙwarai — alamar cewa an fahimci wannan ilimin sinadarai sosai. Amma dole aka ƙara girman kowane samfuri, abin da ke nuna cewa wataƙila akwai methanimine fiye da yadda aka hasashe a tsakiyar yanayin.
Samfuran da ke ƙara hasken sararin samaniya na galaxy (galactic cosmic rays) ba su yi kyau ba. Suna hasashen wani yanki na biyu na samarwa a ƙasa-ƙasa, a cikin stratosphere, wanda zai sa layukan su fi haske fiye da yadda aka gani. A cewar marubutan, an zuzuta ilimin sinadaran hasken sararin samaniya a cikin samfuran yanzu — matsala ce, domin ana sa ran wannan tsari ɗaya ne zai samar da wasu molecules na nitrogen, kamar ammonia da methylamine.
Taki ɗaya a kan tsani
Methanimine yana a mararraba ta ilimin sinadaran nitrogen na Titan. A sararin da ke tsakanin taurari, ana tunanin yana rikiɗewa, mataki-mataki, zuwa glycine, wani amino acid; kuma rugujewarsa tana ba da hydrogen cyanide, wanda zai iya haɗuwa ya zama adenine, wani tushen nucleotide (nucleotide base). Titan kuma yana da carbon dioxide da ruwa. Don haka, kamar yadda marubutan suka rubuta, sinadaran yin amino acids ba tare da rai ba suna nan a can.
Ba a sami wani amino acid a Titan ba, kuma har yanzu ba a san yanayin samansa sosai ba. Ana sa ran aikin Dragonfly zai ɗauki samfura a wurare da dama a saman Titan a shekarun 2030. Kafin nan, mataki na gaba shi ne a farauto, da na’urorin hangen nesa na rediyo, molecules ɗin da methanimine zai iya rikiɗewa ya zama.
