موسمیاتی ماڈل: تیہہ سال دا حساب کتاب، تے مینہ ہلے وی اوکھا

موسمیاتی پالیسی دے پچھے دے بہتے ثبوت موسمیاتی ماڈل ای دیندے نیں۔ 1995 توں، CMIP — Coupled Model Intercomparison Project (جُڑے ماڈلاں دا آپسی موازنہ منصوبہ) — ناں دا اک عالمی پروگرام اوہناں نوں پیڑھی در پیڑھی، سانجھے اصولاں ہیٹھ، نال نال چلاندا آیا اے۔ ہر پیڑھی نے ودھ باریک جال تے ودھ فزکس ورتی، تے ایس لئی ودھ کمپیوٹنگ۔ یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز تے برطانیہ دے نیشنل سینٹر فار ایٹموسفیرک سائنس دی ایوانا کولفیسکو (Ioana Colfescu) دی اگوائی وچ 24 کھوجیاں دی ٹیم مطابق، جس گل دا کوئی حساب نئیں رکھدا اوہ ایہہ اے پئی ایہدے اُتے کِنی توانائی لگدی اے، تے بدلے وچ کیہ ملدا اے۔

159 ماڈل، غلطی دا اک نمبر

ٹیم نے پنج CMIP پیڑھیاں دے 159 ماڈلاں لئی، اوہناں دے محفوظ کیتے نتیجیاں توں، غلطی دا اک اکلا اشاریہ مُڑ کے کڈھیا: ہر ماڈل دا سیال دا موسم (1979–1999) تن چیزاں وچ مشاہدیاں توں کِنا ہٹدا اے — سمندر دی سطح اُتے ہوا دا دباء، سطح اُتے ہوا دا درجہ حرارت تے مینہ۔ صرف ایہہ تن، کیوں جے دوجی پیڑھی نے ہور کجھ وی محفوظ نئیں سی کیتا۔ جِنا گھٹ، اوناں چنگا۔

وچکارلی غلطی پہلی پیڑھی وچ 1.56 توں چھیویں وچ 0.61 تیکر ڈِگدی اے۔ ایسے عرصے وچ، اک عام ماڈل لئی لوڑیندی کمپیوٹنگ، جیہدا اندازہ اوہدے جال دی باریکی توں لایا گیا، لگ بھگ 29 گُݨا ودھ گئی۔

اک ٹکیا ہویا منافع

پیڑھی در پیڑھی، غلطی 21، 28، 21 تے 14٪ گھٹدی اے — اک بے ترتیب لڑی۔ پر جدوں ایہنوں ایس گل نال ناپیا جاوے پئی ہر قدم نے کِنی کمپیوٹنگ ودھائی، تے نقشہ باقاعدہ بݨ جاندا اے: کمپیوٹنگ دے ہر دُگنے ہوݨ اُتے 13.5٪ گھٹ غلطی، اوہناں تن تبدیلیاں وچ صرف 0.7 پوائنٹ دے فرق نال جتھے موازنہ کم کردا اے۔

ایہہ شرح اک سادہ تے ہوش وچ لیاؤݨ والا حساب دیندی اے۔ غلطی ادھی کرن لئی لگ بھگ 4.8 واری دُگنا ہوݨا پیندا اے، “کیوں جے 0.865 دی 4.8 ویں طاقت 0.5 اے”، لکھاری لکھدے نیں — تے 4.8 واری دُگنا ہوݨ دا مطلب اج دے ماڈلاں نالوں لگ بھگ 28 گُݨا ودھ کمپیوٹنگ۔ ایس دوران، پیڑھیاں وچکار کمپیوٹنگ دا وادھا ہولا ہو گیا اے، 2.2 دُگنیاں توں 1.1 تیکر۔

لکھاری ایہدے مطلب بارے محتاط نیں۔ بہتر فزکس وی ماڈلاں نوں سدھاردی اے، تے دوواں نوں وکھ نئیں کیتا جا سکدا، ایس لئی 13.5٪ کمپیوٹنگ تے سائنس دا سانجھا منافع ناپدا اے۔ تے ایہہ پچھلی ترقی نوں بیان کردا اے، کوئی قدرتی قانون نئیں۔

مینہ پچھے رہ جاندا اے

اک اکلا نمبر وڈے فرق لُکا لیندا اے۔ پہلی تے چھیویں پیڑھی وچکار، سمندر دی سطح دے دباء دی غلطی ساڈھے تن گُݨا تے سطحی درجہ حرارت دی 2.7 گُݨا گھٹی۔ مینہ دی غلطی 7٪ گھٹی۔ ایس پیمانے مطابق، تن دہاکیاں دی ودھی باریکی تے پیچیدگی نے اوس چیز نوں مسیں ای سدھاریا اے جیہڑی موسمیاتی اثراں لئی سب توں ودھ اہم اے۔

توانائی جیہنوں کوئی نئیں ناپدا

توانائی دی رپورٹنگ ادھوری اے۔ اوہ اٹھ ادارے جنہاں نے تازہ پیڑھی لئی پورا ڈیٹا شائع کیتا، 1,692 ٹن CO₂ دا حساب دیندے نیں۔ ناپی گئی توانائی والے 13 ماڈلاں وچ، ہر نقلی سال دی توانائی 65 گُݨا تیکر وکھری اے، تے مسیں ای جال دی باریکی دے نال چلدی اے۔ 30 اداریاں وچوں نَوں معیاری توانائی دے انکڑے شائع کردے نیں، تے کوئی وی توانائی نوں مہارت (skill) دے نمبر نال جوڑ کے نئیں دسدا۔

GraphCast، Pangu-Weather، FuXi تے GenCast ورگے مصنوعی ذہانت دے موسمی ماڈل ہُݨ یورپی سینٹر دی اُچی باریکی والی پیشین گوئی دے برابر نیں یا اوہدے توں اگے۔ کہیا جاندا اے پئی ایہناں نوں چلاؤݨا بہت سستا اے۔ پر ٹیم نوں اوہناں دیاں پیشین گوئیاں بݨاؤݨ لئی لوڑیندی توانائی دا کوئی شائع شدہ ناپ نئیں لبھا، ایس لئی اوہناں نے دسے گئے ہارڈویئر تے چلن دے ویلیاں توں ایہنوں مُڑ گھڑیا۔ فیر سکھلائی جوڑی: GraphCast لئی لگ بھگ 2,900 kWh، Pangu-Weather لئی 62,000 kWh۔ دن وچ چار پیشین گوئیاں دے اک سال وچ، سکھلائی ہر نظام دی توانائی دا 99٪ توں ودھ اے، تے Pangu-Weather فی کلوواٹ گھنٹہ مہارت وچ دوجے توں آخری تھاں تے ڈِگ پیندا اے۔

پوڑی دی تھاں اک سرحد

ایہہ لائحہ عمل تجویز کردا اے پئی ماڈلاں نوں اک مہارت–توانائی سطح اُتے پرکھیا جاوے: اک دھُرے اُتے مہارت، دوجے اُتے توانائی، تے اوہناں نظاماں دا ٹولا جنہاں توں کوئی ہور دوواں وچ اگے نئیں۔ اک نمبر، یعنی مہارت تقسیم توانائی، اک جماعت دے اندر نظاماں دی درجہ بندی کر سکدا اے، پر لکھاری خبردار کردے نیں پئی ایہنوں کدی اکلا نئیں ورتݨا چاہیدا: اک تقریباً بے کار ماڈل جیہڑا تقریباً کوئی توانائی نئیں ورتدا، چنگے نمبر لے لوے گا۔ اوہ توانائی دی رپورٹنگ دے پنج درجے وی تجویز کردے نیں، “دسی گئی” توں “پوری تے آڈٹ شدہ” تیکر، تے گھٹ نال ودھ کرن دے چار طریقے: بہتر بݨائے تجربے، GPU ورگا نواں ہارڈویئر، ڈیٹا دی گھٹ اُتھل پُتھل، تے نشانے والے مصنوعی ذہانت دے حصے۔

اوہ خطریاں ول وی اشارہ کردے نیں: سستے چلاؤݨ دا مطلب صرف ودھ چلاؤݨ وی ہو سکدا اے، تے وڈے موسمی ماڈلاں دی سکھلائی ہلے وی کجھ اداریاں تے ملکاں وچ کٹھی اے۔ اوہناں دا پہلا قدم نِکا جیہا اے۔ ماڈلاں دی اگلی پیڑھی — CMIP8 — شروع ہوݨ توں پہلاں، توانائی نوں صاف حداں نال، درستی دے نال نال دسو۔