ASTEROIDI KWENYE UKINGO WA OBITI YA ZUHURA
Asteroidi nyingi huzunguka Jua kati ya Mirihi na Jupita. Chache zimesukumwa karibu zaidi sana. Wanaastronomia huziita Atira asteroidi ambazo obiti yake yote inabaki ndani ya ile ya Dunia: hata ikiwa mbali zaidi kabisa na Jua, Atira haifiki kamwe mbali kama sehemu ya obiti ya Dunia iliyo karibu zaidi na Jua. Klabu ya kipekee zaidi, asteroidi za ꞌAylóꞌchaxnim, hazifikii hata sehemu ya obiti ya Zuhura iliyo karibu zaidi na Jua, vipimo 0.718 vya kiastronomia kutoka Jua.
Vitu kama hivyo ni vigumu kuvinasa. Daima huonekana karibu na Jua angani, kwa hiyo darubini lazima zivitafute katika utusitusi (twilight), chini kwenye upeo wa macho, kupitia anga lenye mwanga mkali. Sampuli ya utafiti mmoja wa hivi karibuni ya vitu vinavyojulikana vilivyo ndani ya obiti ya Dunia ilikuwa na Atira 37 na ꞌAylóꞌchaxnim moja tu.
Kwenye mpaka kabisa
Tarehe 27 Septemba 2025, mwanaastronomia S. S. Sheppard aligundua 2025 SC79 kwa kamera iliyo kwenye darubini ya Blanco ya mita 4 huko Cerro Tololo. Obiti yake inaipeleka karibu na Jua hadi vipimo 0.27 vya kiastronomia na mbali hadi 0.719 — kidogo tu nje ya sehemu ya obiti ya Zuhura iliyo karibu zaidi na Jua, kwa chini ya sehemu moja ya elfu ya kipimo cha kiastronomia. Kwa maandishi ni Atira, lakini kwa shida tu.
Timu iliyoongozwa na Bryce Bolin, wa Eureka Scientific huko California, ilijitahidi kuipata tena mwaka mmoja baadaye. Tarehe 7 Oktoba 2026, mipigo minne ya picha (exposures) ya sekunde 30 kwa darubini ya Keck I huko Hawaii iliinasa sekunde za tao 19 kutoka mahali ilipotarajiwa, ndani ya eneo la kutokuwa na uhakika lililotabiriwa. Tarehe 24 na 25 Oktoba, Very Large Telescope huko Paranal iliipiga picha mara ishirini kupitia vichujio vinne vya rangi.
Kipande cha bazalti?
Ukilinganisha rangi hizo na madaraja 24 sanifu ya asteroidi, inayolingana nazo kwa karibu zaidi ni aina V (V type) — mwamba wa bazalti ulio wa kawaida kwa vipande vilivyomeguka kutoka kwa miili mikubwa iliyotofautishwa (differentiated bodies), kama asteroidi Vesta. Waandishi wanabainisha kwamba spektroskopia inahitajika ili kuthibitisha hilo.
Mng’ao wa asteroidi hutoa ukubwa wake, mradi unajua uso wake huakisi mwanga kiasi gani. Kwa albedo ya kawaida ya asteroidi za aina V, upana wake ni takriban kilomita 0.38; kwa albedo ya chini zaidi inayotabiriwa na modeli ya idadi ya asteroidi (population model), takriban 0.48. Modeli ya idadi ya asteroidi pia inafuatilia chanzo chake kinachowezekana: kwa uwezekano wa 95.4%, ilitoroka kutoka sehemu ya ndani ya ukanda mkuu wa asteroidi, kupitia njia za kutorokea zinazojulikana kama resonansi (resonances). Familia ya Vesta ni chanzo kinachowezekana, lakini data haziwezi kubainisha asteroidi mzazi.
Nakala elfu kumi
Mustakabali wa asteroidi hauwezi kukokotolewa kutoka kwa obiti moja, kwa sababu obiti haijulikani kikamilifu kamwe. Kwa hiyo timu iliunda nakala 10,000 (clones) za 2025 SC79, kila moja ikiwa na obiti tofauti kidogo ndani ya viwango vya kutokuwa na uhakika vya vipimo, na ikazifuatilia kwa miaka milioni tano kurudi nyuma katika wakati uliopita na kwenda mbele katika wakati ujao, chini ya mvuto wa Jua, sayari nane na Mwezi.
Nakala hizo zinaendelea kuvuka mpaka wa Zuhura. Katika miaka 100,000 iliyopita, zilitumia kwa wastani 30% ya muda wao ndani yake, zikiwa asteroidi za ꞌAylóꞌchaxnim. Katika miaka 100,000 ijayo, sehemu hiyo inashuka hadi takriban 4%. Katika miaka milioni tano ijayo, 18.55% kati yake zinagonga sayari: 14.56% Zuhura, 3.77% Zebaki, 0.22% Dunia, na hakuna inayogonga Mirihi. Mgongano wa wastani (median) na Zuhura hutokea baada ya takriban miaka milioni 1.5, kwa kasi ya takriban kilomita 17.5 kwa sekunde.
Mwamba mmoja, familia mbili
Kwa waandishi, 2025 SC79 inaonyesha kwamba maada inayoletwa kutoka sehemu ya ndani ya ukanda wa asteroidi inaweza kwenda na kurudi kati ya makundi ya Atira na ꞌAylóꞌchaxnim — tabia ileile iliyopatikana kwa asteroidi (594913) ꞌAylóꞌchaxnim. Uchunguzi wa infraredi wa joto lake sasa unaweza kumaliza swali ambalo rangi zake zinaliacha wazi: mwamba huu ulio kwenye ukingo wa obiti ya Zuhura ni mkubwa kiasi gani, na unang’aa kiasi gani hasa.
