MỘT TIỂU HÀNH TINH Ở RÌA QUỸ ĐẠO SAO KIM
Phần lớn các tiểu hành tinh quay quanh Mặt Trời giữa Sao Hỏa và Sao Mộc. Một số ít đã bị đẩy vào gần hơn nhiều. Các nhà thiên văn gọi là Atira những tiểu hành tinh có toàn bộ quỹ đạo nằm bên trong quỹ đạo của Trái Đất: ngay cả ở điểm xa Mặt Trời nhất, một Atira cũng không bao giờ ra xa bằng điểm gần nhất của Trái Đất. Một câu lạc bộ còn khép kín hơn nữa, các tiểu hành tinh ꞌAylóꞌchaxnim, thậm chí không bao giờ chạm tới điểm gần nhất của quỹ đạo Sao Kim, cách Mặt Trời 0,718 đơn vị thiên văn.
Những thiên thể như vậy rất khó bắt gặp. Trên bầu trời, chúng luôn xuất hiện gần Mặt Trời, nên kính thiên văn phải tìm chúng lúc chạng vạng, ở thấp trên đường chân trời, xuyên qua một bầu trời còn sáng. Trong mẫu các thiên thể đã biết nằm bên trong quỹ đạo Trái Đất của một nghiên cứu gần đây, có 37 Atira và chỉ một ꞌAylóꞌchaxnim duy nhất.
Ngay trên ranh giới
Ngày 27 tháng 9 năm 2025, nhà thiên văn S. S. Sheppard đã phát hiện 2025 SC79 bằng một camera trên kính thiên văn Blanco 4 mét tại Cerro Tololo. Quỹ đạo đưa nó tới gần Mặt Trời nhất ở khoảng cách 0,27 đơn vị thiên văn và ra xa nhất ở 0,719 — chỉ vừa vượt ra ngoài điểm gần nhất của quỹ đạo Sao Kim, chưa tới một phần nghìn đơn vị thiên văn. Trên giấy tờ, nó là một Atira, nhưng chỉ vừa đủ.
Một nhóm do Bryce Bolin, thuộc Eureka Scientific ở California, dẫn đầu đã bắt tay tìm lại nó một năm sau đó. Ngày 7 tháng 10 năm 2026, bốn lần phơi sáng 30 giây bằng kính thiên văn Keck I ở Hawaii đã bắt được nó cách vị trí dự kiến 19 giây cung, nằm trong vùng bất định đã được dự đoán. Vào ngày 24 và 25 tháng 10, kính thiên văn Very Large Telescope tại Paranal đã chụp nó hai mươi lần qua bốn bộ lọc màu.
Một mẩu đá bazan?
Khi so sánh những màu sắc đó với 24 lớp tiểu hành tinh tiêu chuẩn, lớp trùng khớp gần nhất là kiểu V — loại đá bazan đặc trưng của những mảnh vỡ bị bứt ra từ các thiên thể lớn đã phân dị, như tiểu hành tinh Vesta. Các tác giả lưu ý rằng cần có quang phổ học để xác nhận điều này.
Độ sáng của tiểu hành tinh cho biết kích thước của nó, miễn là ta biết bề mặt của nó phản xạ bao nhiêu ánh sáng. Với suất phản chiếu (albedo) điển hình của các tiểu hành tinh kiểu V, nó có đường kính khoảng 0,38 kilomet; với một suất phản chiếu thấp hơn do một mô hình quần thể dự đoán, khoảng 0,48. Một mô hình quần thể cũng truy ra nguồn gốc khả dĩ của nó: với xác suất 95,4%, nó đã thoát ra từ phần trong của vành đai tiểu hành tinh chính, qua những lối thoát được gọi là cộng hưởng. Họ Vesta là một nguồn hợp lý, nhưng dữ liệu không thể xác định chính xác một thiên thể mẹ.
Mười nghìn bản sao
Không thể tính tương lai của một tiểu hành tinh chỉ từ một quỹ đạo duy nhất, bởi quỹ đạo không bao giờ được biết một cách hoàn hảo. Vì vậy, nhóm nghiên cứu đã tạo ra 10.000 bản sao của 2025 SC79, mỗi bản sao có một quỹ đạo hơi khác nhau trong phạm vi sai số đo, và theo dõi chúng trong năm triệu năm về quá khứ lẫn về tương lai, dưới lực hấp dẫn của Mặt Trời, tám hành tinh và Mặt Trăng.
Các bản sao liên tục vượt qua ranh giới Sao Kim. Trong 100.000 năm qua, trung bình chúng dành 30% thời gian ở bên trong ranh giới đó, với tư cách là tiểu hành tinh ꞌAylóꞌchaxnim. Trong 100.000 năm tới, tỷ lệ này giảm xuống khoảng 4%. Trong năm triệu năm tới, 18,55% trong số chúng va vào một hành tinh: 14,56% vào Sao Kim, 3,77% vào Sao Thủy, 0,22% vào Trái Đất, không bản sao nào vào Sao Hỏa. Vụ va chạm vào Sao Kim ở mức trung vị xảy ra sau khoảng 1,5 triệu năm, với tốc độ khoảng 17,5 kilomet mỗi giây.
Một hòn đá, hai gia đình
Theo các tác giả, 2025 SC79 cho thấy vật chất được đưa tới từ vành đai tiểu hành tinh phía trong có thể di chuyển qua lại giữa quần thể Atira và quần thể ꞌAylóꞌchaxnim — đúng hành vi đã được ghi nhận ở tiểu hành tinh (594913) ꞌAylóꞌchaxnim. Giờ đây, các quan sát hồng ngoại về nhiệt của nó có thể giải quyết câu hỏi mà màu sắc của nó còn bỏ ngỏ: hòn đá ở rìa quỹ đạo Sao Kim này thực sự lớn đến đâu và sáng đến mức nào.
