మూడేసి కలిసి దాటే ఎలక్ట్రాన్లు
అతివాహకత్వం ఎలక్ట్రాన్ల మధ్య ఒక ఒప్పందంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక అతివాహకంలో, అవి కూపర్ జతలుగా (Cooper pairs) బంధించుకుంటాయి, ప్రవాహం రెండు ఎలక్ట్రాన్ ఆవేశాల యూనిట్లలో సాగుతుంది, దీనిని 2e అని రాస్తారు. ఆ సంఖ్య సిద్ధాంతం లోతుల్లో దాగి లేదు: దాన్ని ఒక వోల్ట్మీటర్పై చదవవచ్చు.
మైక్రోవేవ్లతో చేసిన ఒక కొలబద్ద
రెండు అతివాహకాలను ఒక పలుచని అవరోధంతో వేరుచేసి చాలా దగ్గరగా ఉంచితే, ఏ వోల్టేజీ లేకుండానే ఒక ప్రవాహం దాటగలదు: ఇదే జోసెఫ్సన్ ప్రభావం (Josephson effect). వోల్టేజిని ప్రయోగిస్తే వేరేదో జరుగుతుంది. ప్రవాహం డోలనం చెందడం మొదలుపెడుతుంది, వోల్టేజి నిర్ణయించే పౌనఃపున్యంతో — పేపర్ ప్రకారం, ప్రతి 2 మైక్రోవోల్ట్లకు సుమారు 1 గిగాహెర్ట్జ్.
ఇప్పుడు f పౌనఃపున్యం గల మైక్రోవేవ్లను సంధిపై ప్రసరింపజేయండి. రెండు లయలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడతాయి, ప్రవాహం పెరిగేకొద్దీ వోల్టేజి ఇక సాఫీగా పెరగదు: అది షాపిరో మెట్లు (Shapiro steps) అని పిలిచే చదునైన మెట్లుగా ఎక్కుతుంది. వాటి ఎత్తు ఒక సరళ సూత్రాన్ని అనుసరిస్తుంది, V = nhf/2e, ఇక్కడ h ప్లాంక్ స్థిరాంకం, n ఒక పూర్ణ సంఖ్య. హారంలోని 2e జతల సంతకం. ప్రవాహాన్ని నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ల సమూహాలు మోస్తే, మెట్లు hf/4eకి కుంచించుకుపోతాయి.
తప్పు పరిమాణంలో మెట్లు
బీజింగ్ అకాడమీ ఆఫ్ క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్ సైన్సెస్, సింఘువా విశ్వవిద్యాలయం, షెన్జెన్లోని సదరన్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీలకు చెందిన యుయింగ్ ఝు (Yuying Zhu), హెంగ్ వాంగ్ (Heng Wang), చి-కున్ షువే (Qi-Kun Xue), డింగ్ ఝాంగ్ (Ding Zhang), వారి సహచరులు BSCCO అనే రాగి-ఆక్సైడ్ అతివాహకం యొక్క రెండు పలుచని పొరలతో సంధులను నిర్మించారు. వారు ఆ పొరలను ఒలిచి, తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చారు, పైదాన్ని 45 డిగ్రీలు తిప్పి. ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శిని ఈ మెలికను నిర్ధారించింది.
ఒక నియంత్రణ (control) సంధిలో, మెట్లు ఉండాల్సిన చోటే, hf/2e గుణిజాల వద్ద కనిపించాయి. కానీ అదే పరికరాలతో కొలిచిన మరో రెండు సంధుల్లో, అవి hf/3e, 2hf/3e, hf/e వద్ద, అలా ముందుకు, ప్రతి వైపు ఏడు మెట్ల వరకు వచ్చాయి. యూనిట్ ఇక ఒక జతది కాదు, మూడు ఎలక్ట్రాన్లది.
ఏదీ దాగి లేదని రచయితలు సరిచూశారు. 14.8 గిగాహెర్ట్జ్ వద్ద, మొదటి రెండు మెట్లు స్పష్టంగా వేరుగా ఉన్నాయి, సాధారణ hf/2e వద్ద ఒక మెట్టు ఉంటే అది సరిగ్గా వాటి మధ్యలో, స్పష్టంగా కనిపిస్తూ ఉండేది. అది అక్కడ లేదు. అన్ని పౌనఃపున్యాల్లో, మెట్లు ఒక సరళ రేఖలో కదిలాయి, 3e ఆవేశానికి ఊహించిన వాలుతో.
మోసగాళ్లను తోసిపుచ్చడం
సాధారణ ప్రభావాల మిశ్రమం, సూత్రప్రాయంగా, ఈ నమూనాను అనుకరించగలదు. బృందం వాటిలో అనేకాన్ని పరీక్షించింది:
- భిన్న మెట్లు (fractional steps). కొన్ని సంధులు సాధారణ మెట్లకు మధ్యలో చిన్న మెట్లను జోడిస్తాయి. కానీ అప్పుడు సాధారణ మెట్లు ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ, మెట్ల వెడల్పులు క్రమంగా తగ్గుతాయి — మొదటిదానికి సుమారు 10 మైక్రోఆంపియర్ల వరకు, రెండోదానికి 7, మూడోదానికి 2.
- ఉష్ణం. నమూనా వేడెక్కినప్పుడు మధ్యస్థ మెట్లు త్వరగా మసకబారతాయి. ఇవి 1.6 నుంచి 70 కెల్విన్ వరకు నిలిచాయి, అతివాహక ప్రవాహం (supercurrent) మాత్రం 80 కెల్విన్ సమీపంలోనే అదృశ్యమవుతుంది.
- చిక్కుకున్న అయస్కాంత అభివాహం (trapped magnetic flux). మూడు వేర్వేరు శీతలీకరణల తర్వాత ఈ నమూనా తిరిగి వచ్చింది.
- వరుసగా అనేక సంధులు. సాధారణ సంధుల గొలుసు hf/2e కంటే చిన్న మెట్టును ఉత్పత్తి చేయలేదు. ఒక్కొక్కటి ఆరు ఎలక్ట్రాన్లను మోసే రెండు సంధులు అలా చేయగలవు, కానీ అవి సరిగ్గా ఒకేలా ఉండాల్సి ఉంటుంది, పైగా పరికరంలో ఒకే ఒక మెలితిప్పిన అంతర్ముఖం (interface) ఉంది.
ప్రధాన సంధి ఒక విషయంలో తన సాధారణ బంధువుల్లాగే ప్రవర్తించింది. చల్లబరుస్తున్నప్పుడు దాని గుండా బలమైన ప్రవాహాన్ని పంపిన తర్వాత, అది ఒక అతివాహక డయోడ్గా మారింది, ఒక దిశలో ప్రవాహాన్ని మరింత సులభంగా అనుమతిస్తూ. మైక్రోవేవ్ల కింద, అవుట్పుట్ వోల్టేజి అప్పుడు సున్నాకు, సరిగ్గా hf/3e లేదా 2hf/3e గల ఒక మెట్టుకు మధ్య మారింది. అదే చికిత్స hf/6e వద్ద అర్ధ-మెట్లను కూడా సృష్టించింది — కొత్త యూనిట్లో సగం మెట్లు, ఇది అసలు మెట్లు పూర్ణమైనవని నిర్ధారిస్తుంది.
కొద్దిగా ఆకలితో ఉన్న ఒక స్ఫటికం
ఈ రెండు సంధులను ఏది వేరు చేస్తుంది? వాటి అతివాహకత్వం నియంత్రణ సంధి కంటే సుమారు 10 కెల్విన్ తక్కువ వద్దే అదృశ్యమవుతుంది: వాటిలో అనుకూలతమం (optimum) కంటే కొద్దిగా తక్కువ ఆవేశ వాహకాలు ఉన్నాయి, బహుశా పేర్చుతున్నప్పుడు ఆక్సిజన్ బయటికి పోవడం వల్ల. అనుకూలతమానికి దగ్గరగా ఉన్న మరో పన్నెండు సంధులు, గతంలో అధ్యయనం చేసిన ఎనిమిదికి అదనంగా, ప్రామాణిక మెట్లను మాత్రమే చూపాయి.
రచయితలు ఒక పరికల్పనను ముందుకు తెస్తారు, దాన్ని వారు ఊహాగానంగానే ప్రదర్శిస్తారు. బలమైన పరస్పర చర్యలు గల రెండు-పొరల వ్యవస్థలో, ఒక పొరలోని ఎలక్ట్రాన్ మరో పొరలోని తప్పిపోయిన ఎలక్ట్రాన్తో — ఒక రంధ్రంతో (hole) — బంధించుకోగలదు. అలాంటి జతలు అతివాహకత్వంతో సహజీవనం చేస్తే, ఒక దాటడం ఒక కూపర్ జతను, ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ను కలపగలదు. అది ఒక విచిత్రమైన లక్షణం గల సంధిని ఇస్తుంది: అతివాహక దశ (phase) ఒక పూర్తి చుట్టు తిరిగిన తర్వాత దాని శక్తి ప్రారంభ విలువకు తిరిగి రాదు. ఈ ప్రక్రియ మాత్రమే ఎందుకు కనిపిస్తుంది, దానితో పాటు రావాల్సిన మరింత సాధారణ ప్రక్రియలు ఎందుకు కనిపించవు అనేది, రచయితల మాటల్లో, తదుపరి పరిశోధనకు ఒక ప్రశ్నగా మిగిలి ఉంది.
అన్నింటికీ భిన్నమైనది
ఇప్పటివరకు స్థాపితమైన ప్రతి అతివాహక ప్రక్రియ సరి సంఖ్యలో ఆవేశాలను కదిలిస్తుంది. మూడేసి కలిసి దాటే ప్రవాహం దీనికి సరిపోదు, పేపర్ ఇంకా దాన్ని వివరించలేదు. మెలితిప్పిన స్ఫటిక పొరల్లో అతివాహకత్వం ఇతర రకాల క్రమాలతో (order) పోటీ పడుతుందనడానికి బృందం దీన్ని ఒక సంకేతంగా చూస్తుంది, ఆ బలాలను సర్దుబాటు చేయగల ఇతర మెలితిప్పిన పదార్థాల్లో ఇదే ప్రభావం కోసం వెతకాలని సూచిస్తుంది.
