MAHAUKATAN GUGUWA DA KE CANZA TSAWON RANA
Duniya ba ta juyawa a gwargwado ɗaya daidai ba tare da sauyi ba. Idan manyan tarin dutse, ruwa ko iska suka fara motsi, juyawar duniyar tana mayar da martani, domin jimillar angular momentum — “yawan juyawa” — na Duniya da duk abin da ke kanta dole ne ya kasance ba ya canzawa (conserved). Misalin da littattafai ke bayarwa shi ne babbar girgizar ƙasa ta Tōhoku ta 2011 (magnitude 9.1), wadda ta rage tsawon rana da microsecond 1.80 (kashi ɗaya cikin miliyan na daƙiƙa).
Guguwowin wurare masu zafi (tropical cyclones) su ne bala’o’in yanayi mafi tsada a duniya. Duk da haka babu wanda ya sani ko su ma za su iya canza juyawar Duniya.
Ƙafar juyi (flywheel) da ya kamata ta rage gudu kawai
Guguwar wurare masu zafi tana tattara iska mai juyawa daga kusan kilomita 1,000 a kewaye kuma tana tara ta a cikin tsakiya mai faɗin kilomita ɗari kaɗan. A can, iskar tana juyawa har sau ɗari da sauri fiye da Duniya kanta.
Lokacin da guguwar ta iso bakin teku, tana rasa samun ruwan teku mai ɗumi, kuma ƙasa mai kauri tana jan iskokinta da ƙarfi. Cikin kusan kwana ɗaya, zagayawar iskar (circulation) tana mutuwa. Wannan ya sa isowa kan ƙasa (landfall) ya zama lokaci mafi dacewa na neman wata alama (signal).
Hoton da ke jan hankali shi ne na ƙafar juyi da aka taka wa birki. Guguwar wurare masu zafi tana juyawa a hanya ɗaya da Duniya, a ɓangarorin duniya (hemispheres) biyu. Yayin da gogayya ke tsayar da ita, ya kamata ta miƙa juyawarta ga ƙasa, ta ƙara saurin duniyar, ta kuma rage tsawon rana a kowane lokaci. Wani ƙiyasi na baya bisa zato mai sauƙi (idealised) da ya dogara da wannan hoton ya ba da tasiri ƙanƙani: kusan microsecond 0.014, ƙasa da na babbar girgizar ƙasa sau ɗari.
Guguwowi goma sha biyu ta cikin faifai mai kilomita 500
Yaxuan Yang, Lin Li, Qingyuan Wang da abokan aiki a Jami’ar Sichuan da ke Chengdu, a China, tare da mawallafi ɗaya (co-author) mai alaƙa kuma da Jami’ar Michigan, sun duba manyan mahaukatan guguwa goma sha biyu na Arewacin Atlantic masu tasiri sosai waɗanda suka iso kan wata nahiya. Goma daga cikinsu suna cikin guguwowin Amurka mafi tsada da aka bi diddiginsu a kan ƙasa cikin aƙalla rahotanni huɗu a jere, na kowane sa’o’i shida. An ƙara wasu biyu, Mitch (1998) da Isidore (2002), domin sun iso bakin teku suna nufar kudu da gabas.
Ga kowace guguwa, ƙungiyar ta yi amfani da ERA5, wani sake gina ainihin yanayin sararin sama (atmosphere) daga European Centre for Medium-Range Weather Forecasts. Sun bi guguwar da wani faifai mai radius na kilomita 500 kuma sun tara ƙarfin da iskar ta tura ƙasar da ke cikinsa zuwa gabas ko yamma. Kowane ɗan yanki na ƙasa yana da ƙarin nauyi idan yana nesa da gatarin (axis) juyawar Duniya, kamar hannu da ke tura ƙofa nesa da maƙallanta (hinges). Sun tara wannan turawa tun daga taɓa ƙasa na farko har iskokin suka sauka ƙasa da mita 17.5 a kowace daƙiƙa, sannan suka mayar da shi zuwa sauyi a tsawon rana.
Ya fi yawancin girgizar ƙasa girma
Hoton ƙafar juyi da aka taka wa birki ya yi kuskure ta fuskoki biyu.
- Tasirin yana da girma sosai. Takwas daga cikin guguwowi goma sha biyun sun canza tsawon rana fiye da yadda Tōhoku ta yi. Katrina (2005) ta ƙara tsawonsa da microsecond 2.29, Harvey (2017) da 1.87. Mitch ta rage shi da 3.43, martani mafi girma duka, gaba kaɗan da Rita (2005) mai +3.41.
- Yana tafiya ta hanyoyi biyu. Goma daga cikin guguwowi goma sha biyun sun sa rana ta ƙara tsawo, akasin abin da ƙafar juyin ke hasashe.
Cikin dukkan girgizar ƙasa da aka taɓa rubutawa, uku ne kawai suka fi haka: Chile 1960, Alaska 1964 da Sumatra 2004.

Sauyi a tsawon rana ga mahaukatan guguwa 12 da suka iso kan ƙasa (shunayya) da manyan girgizar ƙasa 8 (kore); kibiyoyi suna nuna hanyar da guguwar ta nufa lokacin isowa kan ƙasa. A ƙasa, hanyoyin Mitch, mai nufar kudu, da Katrina, mai nufar arewa. — Hoto na 1, Yang et al. (2026), arXiv:2611.12909.
Gefen da ke fara taɓa ƙasa
Hanyoyin sun ba da alama ta farko. Mitch ta yi tafiya zuwa kudu cikin Amurka ta Tsakiya kuma ta rage tsawon rana; Katrina ta yi tafiya zuwa arewa ta ratsa gaɓar Gulf ta Amurka kuma ta ƙara shi.
Don ware sanadin, ƙungiyar ta kwaikwayi (simulated) mahaukaciyar guguwa guda ɗaya bisa zato mai sauƙi tana ratsa gaɓar teku madaidaiciya, sannan ta juya dukkan yanayin mataki-mataki na digiri 3 don canza hanyar isowa kawai. Wannan sauyin shi kaɗai yana juya alamar (sign). Martanin yana bin wata igiya kusan cikakkiya: microsecond +0.72 ga guguwa mai nufar kusan arewa maso yamma, −0.75 ga mai nufar kudu maso gabas, da sifili ga guguwowin da ke nufar arewa-arewa maso gabas ko kudu-kudu maso yamma. Ƙimomin da aka kwaikwaya sun fi na gaske ƙanƙanta, galibi saboda guguwar samfurin ta fi matsewa kuma ƙasar ta fi santsi.

Sauyin tsawon rana da aka kwaikwaya bisa hanyar isowa kan ƙasa (0° = nufar arewa, 90° = nufar gabas): ranaku masu tsawo cikin shunayya, ranaku gajeru cikin kore. — Hoto na 2b, Yang et al. (2026), arXiv:2611.12909.
Tsarin (mechanism) mai sauƙi ne. A guguwa mai nufar arewa, gefenta na arewa ne ke fara isa ƙasa, kuma a can iska tana kaɗawa zuwa yamma, saɓanin juyawar Duniya: rana tana ƙara tsawo. Da zarar dukkan guguwar ta kasance a kan ƙasa, ɓangarorinta biyu kusan suna soke juna. Guguwa mai nufar kudu tana yin akasin haka.
Ga guguwa mai nufar yamma, gefen gabanta yana ɗauke da iskoki a hanyoyi biyu. Abin da ke karkata ma’auni shi ne iskar da ke ɗauke da guguwar: tana ƙarawa kan iskokin gefe ɗaya kuma tana ragewa daga na ɗayan. Saboda gogayya tana ƙaruwa daidai da murabba’in (square) saurin iska, ƙaramin bambanci a iska yana zama babban bambanci a turawa.
Tasirin biyu suna haɗuwa ga guguwowin da ke nufar arewa maso yamma ko kudu maso gabas, shi ya sa Rita, mai nufar arewa maso yamma, ta ba da martani na biyu mafi girma. Suna aiki saɓanin juna ga guguwowin da ke nufar arewa maso gabas: Michael (2018), mafi ƙarfi a cikin goma sha biyun lokacin isowa kan ƙasa, ta haifar da sauyi mafi ƙanƙanta, microsecond +0.28.
Babu wata doka da aka karya: mahaukaciyar guguwa tana kuma musayar juyawa da iskar da ke kewaye da ita, don haka raguwar saurinta ba dole ba ne ta ƙara saurin Duniya.
Makonni, ba har abada ba
Ba kamar girgizar ƙasa ba, wadda za ta iya canza tsawon rana har abada, ya kamata tasirin guguwa ya dusashe cikin ’yan makonni yayin da yanayin sararin sama ke komawa daidai. Amma marubutan sun nuna wasu yanayi (trends) da za su iya sa ya ƙaru: guguwowi masu ƙarfi a cikin yanayi mai ɗumi, raguwa a hankali bayan isowa kan ƙasa, da guguwowin da ke kaiwa ƙololuwarsu kusa da gaɓar teku. Idan guguwowi suka ci gaba da isowa daga hanyoyi iri ɗaya, alamominsu (fingerprints) a kan juyawar Duniya na iya ƙara girma da yawaita.
