2025 मध्ये जमिनीने पुन्हा श्वास घेतला
दर वर्षी मानवजात वातावरणात कार्बन डायऑक्साइडची भर घालते, आणि दर वर्षी जमीन आणि महासागर त्यातील काही भाग परत घेतात. या दोहोंतील फरक हवेतील CO₂ च्या वाढीच्या दराच्या रूपात दिसतो, जो दर वर्षी दशलक्षांश भाग (ppm) मध्ये मोजला जातो.
2024 मध्ये हा दर विक्रमी पातळीवर पोहोचला: सागरी केंद्रांच्या NOAA जाळ्यानुसार दर वर्षी 3.76 ppm. 2023–2024 मध्ये जमिनीवरील परिसंस्थांनी नेहमीपेक्षा खूपच कमी कार्बन शोषला होता. मग 2025 मध्ये हा वाढीचा दर दर वर्षी 2.06 ppm पर्यंत घसरला — 45% ची घट, आणि 2015–2022 च्या 2.47 या सरासरीपेक्षाही कमी. उपग्रहांवर आधारित दोन अंदाज या घसरणीला दुजोरा देतात.
कोडे असे की जीवाश्म उत्सर्जन कमी झाले नाही. ते 0.7% ने वाढले, आणि 2025 मध्ये अंदाजे 10.38 अब्ज टन कार्बन (GtC) पर्यंत पोहोचले.
वर्षात नव्हे, महिन्यांत ताळेबंद
अधिकृत Global Carbon Budget घटनेनंतर सुमारे एका वर्षाने येतो. फ्रान्सच्या Laboratory for Climate and Environmental Sciences चे फिलिप सियास आणि पियू के, चायनीज अकॅडमी ऑफ सायन्सेसचे शिआंगजुन तियान, आणि सहकाऱ्यांनी दोन स्वतंत्र पद्धती वापरून 2025 साठी त्याची अधिक जलद आवृत्ती तयार केली:
- तळाकडून वर (bottom-up): जागतिक वनस्पतींची तीन संगणकीय प्रारूपे, अलीकडील हवामान माहितीवर चालवलेली, शिवाय अधिकृत ताळेबंदात वापरल्या जाणाऱ्या महासागर प्रारूपांचे यंत्र-शिक्षणावर आधारित अनुकारक (emulators), आणि आगींच्या उपग्रह नोंदी.
- वरून खाली (top-down): चार “व्युत्क्रम पद्धती” (inversions), ज्या NASA च्या OCO-2 उपग्रहाने हवेच्या संपूर्ण स्तंभातील CO₂ च्या केलेल्या मोजमापांपासून उलट दिशेने काम करतात; या उपग्रहाची माहिती सुमारे सहा आठवड्यांत उपलब्ध होते आणि ती उष्णकटिबंधीय प्रदेश चांगल्या प्रकारे व्यापते.

1959 पासून वातावरणातील CO₂ ची वार्षिक वाढ: 2024 च्या विक्रमी स्तंभानंतर 2025 मध्ये तीव्र घसरण. — आकृती 1a, Ciais, Ke, Tian et al. (2026), arXiv:2609.34226.
हे जमिनीने केले
दोन्ही पद्धती मुख्य कथेबाबत सहमत आहेत. सरासरी काढल्यास, 2025 मध्ये जमिनीचा निव्वळ कार्बन शोषक (sink) दर वर्षी 2.36 ± 0.16 GtC पर्यंत पोहोचला — 2024 पेक्षा 2.81 GtC अधिक, आणि 2015–2022 च्या सरासरीपेक्षा 0.71 GtC अधिक. 2024 मध्ये तर वनस्पती प्रारूपांनुसार जमीन कार्बनचा निव्वळ स्रोत ठरली होती, तर व्युत्क्रम पद्धतींना फक्त अत्यल्प शोषण आढळले होते.
याउलट महासागराने 3.11 GtC शोषले, साधारण 2024 इतकेच. त्यामुळे जमिनीच्या शोषणातील उसळी हेच CO₂ च्या वाढीचा दर घसरण्याचे प्रमुख कारण आहे. उपग्रह नोंदींनुसार, बहुतांश घसरण 2024 च्या उत्तरार्धापासून 2025 च्या सुरुवातीदरम्यान झाली, 2023/24 चा एल निनो संपल्यानंतर आणि अपवादात्मक जागतिक तापमान विसंगती ओसरत असताना.
असमान पुनर्प्राप्ती
जमीन कुठे सावरली? उष्णकटिबंधीय भूभाग 2024 मधील निव्वळ स्रोतांवरून 2025 मध्ये निव्वळ शोषक बनले, आणि दोन्ही पद्धतींमध्ये आफ्रिकेच्या बहुतांश भागात आणि उत्तर युरेशियात अधिक शोषण दिसले. उष्णकटिबंधीय दक्षिण अमेरिकेत, 2024 च्या उत्तरार्धातील दुष्काळ आणि आगींमुळे झालेली हानी 2025 च्या सुरुवातीपर्यंत टिकून राहिली आणि मग ओसरली. शोषण पाण्याच्या मागोमाग गेले: ज्या प्रदेशांत उपग्रहांनी अधिक ओलसर माती मोजली, तिथे परिसंस्थांनी अधिक शोषण केले.
त्यानंतर चमूने 2023–2024 मध्ये शोषण मोठ्या प्रमाणावर गमावलेल्या भागांवर लक्ष केंद्रित केले:
- त्या क्षेत्रापैकी सुमारे 80% भागात 2025 मध्ये काही प्रमाणात पुनर्प्राप्ती दिसली;
- एकूण पुनर्प्राप्ती 87% (प्रारूपे) ते 99.5% (व्युत्क्रम पद्धती) पर्यंत पोहोचली;
- उष्णकटिबंधीय प्रदेशांत ती 100% पेक्षा जास्त होती — शोषण जुन्या सरासरीच्याही वर गेले;
- उत्तरेकडील उष्णकटिबंधाबाहेरील प्रदेशांत ती अपूर्णच राहिली (60% ते 91%).

2023–2024 मधील जमिनीच्या शोषणातील हानीची 2025 मधील पुनर्प्राप्ती, वनस्पती प्रारूपांनुसार (वर) आणि उपग्रह व्युत्क्रम पद्धतींनुसार (खाली): गडद हिरवा म्हणजे पूर्णपेक्षा अधिक पुनर्प्राप्ती, तपकिरी म्हणजे काहीच नाही. — आकृती 1e–f, Ciais, Ke, Tian et al. (2026), arXiv:2609.34226.
जलद साठे, जलद हेलकावे
लेखक सुचवतात की या उसळीचा बराचसा भाग पाने आणि पालापाचोळ्यासारख्या, लवकर बदलणाऱ्या कार्बन साठ्यांची पुन्हा भरपाई करण्यात गेला. याचा अर्थ असाही की CO₂ च्या वाढीतील वर्षागणिक चढउतारांना जमीनच चालना देत राहील. 2025 मधील घसरण म्हणजे संथ वाढ आहे, घट नव्हे: कार्बन डायऑक्साइडची संहती वाढतच राहिली, फक्त विक्रमी वर्षापेक्षा कमी तीव्रतेने.
