सूर्याच्या गाभ्याचे तापमान मोजले: 15.6 दशलक्ष केल्विन
सूर्य संलयनावर (fusion) चालतो. त्याची अभिक्रियांची मुख्य साखळी, प्रोटॉन-प्रोटॉन साखळी, चार हायड्रोजन अणुकेंद्रकांचे एका हेलियम अणुकेंद्रकात संलयन करून त्याच्या शक्तीपैकी 99% पुरवते. यापैकी बहुतेक संलयन अगदी केंद्रात, म्हणजे सौर गाभ्यात, घडते. संलयनातून न्यूट्रिनोही मुक्त होतात, आणि ते पकडणे हा तिथे आत्ता या क्षणी संलयन चालू असल्याचा थेट पुरावा आहे.
सुपर-कामिओकांडे (Super-Kamiokande) सहयोगाने या न्यूट्रिनोंचे दोन मापन-साधनांमध्ये रूपांतर केले आहे: एक तापमापक आणि एक मोजपट्टी.
बोरॉनपासून बनलेला तापमापक
संलयन साखळीची एक उपशाखा बोरॉन-8 निर्माण करते. बोरॉन-8 अणुकेंद्रकाचा क्षय होतो तेव्हा ते एक न्यूट्रिनो उत्सर्जित करते, जो सुपर-कामिओकांडे शोधू शकतो. बोरॉन-8 ची निर्मिती तापमानाबाबत अत्यंत संवेदनशील असते. सूर्याच्या केंद्रातील तापमानाचा बोरॉन-8 न्यूट्रिनोंच्या एकूण संख्येशी संबंध जोडणाऱ्या, 24 घातांक असलेल्या एका ज्ञात घातनियमावर (power law) लेखक विसंबतात (ते 19 ते 29 पर्यंतची मूल्ये तपासतात). मुख्य प्रोटॉन-प्रोटॉन साखळीच्या न्यूट्रिनोंसाठी घातांक फक्त −1.1 आहे. बोरॉन-8 न्यूट्रिनो अचूकपणे मोजा, म्हणजे गाभ्याचे तापमान वाचता येते.
फ्लेवर-बदलांपासून बनलेली मोजपट्टी
न्यूट्रिनो अनेक प्रकारांचे, किंवा “फ्लेवरचे” (flavour), असतात आणि एका प्रकारातून दुसऱ्यात बदलू शकतात. सूर्याच्या आत हे बदलणे — MSW परिणाम — न्यूट्रिनो जिथे जन्मतो त्या ठिकाणच्या इलेक्ट्रॉनांच्या घनतेवर, आणि त्याच्या ऊर्जेवर, अवलंबून असते. ही घनता केंद्रापासून बाहेरच्या दिशेने साधारण घातांकी पद्धतीने कमी होत असल्याने, फ्लेवर बदलणाऱ्या न्यूट्रिनोंचे प्रमाण आणि त्यांच्या ऊर्जा-वर्णपटात होणारी विकृती, या दोन्ही गोष्टी निर्मिती-क्षेत्र किती पसरलेले आहे यावर अवलंबून असतात.
चमू गाभ्याची व्याख्या, जिथे सर्व सौर न्यूट्रिनोंपैकी 90% निर्माण होतात तो प्रदेश, अशी करतो. मग त्यांनी आपल्या सौर प्रारूपांचा गाभा एका प्रमाण-गुणकाने (scale factor) ताणला किंवा आकुंचित केला, घनता केंद्राकडे किंवा केंद्रापासून दूर सरकवली, प्रत्येक बाबतीत सुपर-कामिओकांडेला काय दिसायला हवे याचे भाकीत केले, आणि त्याला प्रत्यक्षात जे दिसले त्याच्याशी तुलना केली.
पाण्याच्या टाकीत 5,805 दिवस
सुपर-कामिओकांडे म्हणजे 50,000 टन पाण्याची एक टाकी — शोधनिबंध 50 किलोटन म्हणतो — जी जपानमधील कामिओका (Kamioka) येथे जमिनीखाली 1,000 मीटरवर गाडलेली आहे. तिच्या आतील भिंतींवर प्रत्येकी 20 इंच रुंदीचे 11,129 प्रकाश-संवेदक (फोटोमल्टिप्लायर नलिका) आहेत. न्यूट्रिनो पाण्यातील एखाद्या इलेक्ट्रॉनवर आदळतो तेव्हा तो इलेक्ट्रॉन, पुरेसा वेगवान असल्यास, चेरेन्कोव्ह प्रकाशाची एक अंधुक चमक उत्सर्जित करतो. त्या चमकेवरून संसूचक इलेक्ट्रॉनची ऊर्जा आणि दिशा पुन्हा ठरवतो.
विश्लेषण चार कार्यकाळ एकत्र करते: 1,496, 791, 548 आणि 2,970 दिवस, म्हणजे एकूण 5,805 दिवसांचा डेटा. दिवसा आणि रात्रीच्या गणनांमधील किंचित फरकही ते विचारात घेते — रात्री न्यूट्रिनो टाकीपर्यंत पोहोचण्याआधी पृथ्वी ओलांडतात. आणि ते इतर दोन प्रयोगांचे निकालही जोडते: SNO न्यूट्रिनो संसूचक आणि JUNO अणुभट्टी-प्रयोग, जो न्यूट्रिनो कसे दोलन करतात हे नेमकेपणाने ठरवतो.
न्यूट्रिनो काय सांगतात
आकार. केवळ सुपर-कामिओकांडेच्या आधारे, मानक सौर प्रारूप B16+GS98 मध्ये, 90% विश्वास-पातळीवर (confidence) गाभा 0.499 सौर त्रिज्येपेक्षा — सूर्याच्या त्रिज्येच्या सुमारे निम्म्यापेक्षा — मोठा असू शकत नाही. हे प्रारूप दोन आवृत्त्यांमध्ये येते, ज्या सूर्याच्या गृहीत रासायनिक घडणीत भिन्न आहेत; ही “उच्च धात्विकतेची” (high-metallicity) आवृत्ती आहे. तरुण सूर्याने केलेल्या द्रव्याच्या अभिवृद्धीचा (accretion) समावेश असलेल्या प्रारूपात (K2-A09-MZvar-12) ही मर्यादा 0.381 आहे. SNO चा डेटा जोडल्यावर या मर्यादा 0.268 आणि 0.215 सौर त्रिज्येपर्यंत आवळल्या जातात. सर्वोत्तम जुळणी तर एकाच बिंदूऐवजी खऱ्या आकाराच्या गाभ्याकडे — मानक प्रारूपात 0.092 सौर त्रिज्या — किंचित झुकते.
घनता. गाभ्यातील घनता सौर प्रारूपांशी जुळते, आणि केंद्रात थोडे अधिक द्रव्य असण्याकडे किंचित कल दिसतो.
तापमान. अपेक्षित आकार आणि घनतेच्या गाभ्यासाठी, उच्च धात्विकतेच्या मानक प्रारूपात, सूर्याच्या केंद्रातील तापमान 15.599 दशलक्ष केल्विन येते, आणि सांगितलेली अनिश्चितता सुमारे 0.0016 दशलक्ष केल्विन आहे.
बारीक अक्षरातील अटी
ही अत्यल्प अनिश्चितता केवळ निवडलेल्या गृहीतकांच्या चौकटीतच लागू होते. प्रारूपाच्या कमी धात्विकतेच्या आवृत्तीसह तेच विश्लेषण 15.441 दशलक्ष केल्विन देते. आणि तापमान गृहीत धरलेल्या गाभ्याच्या आकारावर अवलंबून असते: गाभा जितका मोठा मानला जातो, तितके ते घटते. अपेक्षित आकाराच्या निम्म्या गाभ्यासाठी, जी एकत्रित विश्लेषणाची सर्वोत्तम जुळणी आहे, ते 15.608 दशलक्ष केल्विन पर्यंत पोहोचते.
गाभ्याचा आकार मात्र केवळ एक वरची मर्यादा आहे, आणि ती निवडलेल्या सौर प्रारूपानुसार बदलते. सूर्याच्या अंतर्गत हालचालींमुळे होणारे तापमानातील लहान चढ-उतार, जे दुर्बल असणे अपेक्षित आहे, लेखकांनी बाजूला ठेवले आहेत. शोधनिबंध एक प्रीप्रिंट आहे.
मापन जे पक्के करते ते हे: सूर्याचे 90% न्यूट्रिनो जिथे कुठे बनतात, त्या भट्टीची त्रिज्या जास्तीत जास्त सूर्याच्या त्रिज्येच्या निम्मी आहे — आणि SNO जोडल्यावर, तिच्या एक-चतुर्थांशापेक्षा जेमतेम जास्त.
