106 سکنٹاں وچ نَو ریڈیائی لِشکاں، فیر چُپ

تیز ریڈیائی دھماکے (fast radio bursts) ریڈیائی لہراں دیاں چھوٹیاں لِشکاں نیں، جو ملی سکنٹاں تیکر رہندیاں نیں تے دوجیاں کہکشاواں توں ساڈے تیکر اپڑدیاں نیں۔ اوہناں دے مُڈھ اُتے ہالے وی بحث اے، تے اک سوال سب توں اُتے اے: کیہ اوہ سارے دُہرائے جاندے نیں؟ کجھ ماخذ وار وار لِشکدے نیں؛ بہتے صرف اک وار ویکھے گئے نیں۔ کینیڈا دی ریڈیو دُوربین CHIME دی دوجی فہرست وچ — جو ہر روز 400 توں 800 میگا ہرٹز وچکار شمالی اسمان نوں چھاندی اے — 3,641 ماخذاں وچوں صرف لگ بھگ 2.4% دُہرائے جاندے نیں۔

پوریاں آبادیاں دیاں تحقیقاں عام طور اُتے منّ لیندیاں نیں کہ ہر دُہرایا جان والا ماخذ اک ٹکی ہوئی اوسط رفتار نال دھماکے کردا اے۔ میک گِل یونیورسٹی دے Ryan Mckinven تے CHIME/FRB اشتراک دے لگ بھگ تِیہہ ساتھی ہُن اک اجہے ماخذ دا ذکر کردے نیں جو ایس مفروضے نوں کسے وی ہور نالوں ودھ توڑدا اے۔

دو منٹاں دا قہر

1 جون 2021 نوں، CHIME نے اک ماخذ توں، جیہنوں ہُن FRB 20210601A آکھیا جاندا اے، 106.5 سکنٹاں وچ نَو دھماکے ریکارڈ کیتے۔ اوس ویلے نیٹ ورک دی اک خرابی نے آپ مہارے الرٹ روک دتے، ایس لئی کسے نوں پتا نہ لگا۔ دھماکے صرف دسمبر 2024 وچ لبھے، دوجی فہرست لئی ڈیٹابیس دی اک باقاعدہ پڑتال دوران۔

فیر ٹیم نے ہور لبھے۔ CHIME آپ نہیں ہلدی: دھرتی دے گھمن نال اسمان دا اوہ ٹکڑا دن وچ اک وار، لگ بھگ دس منٹاں لئی، اوہدی نظر دے دائرے وچوں لنگھدا اے۔ جولائی 2018 تے 2025 دے اخیر وچکار، ایہہ لگ بھگ 320 گھنٹیاں دا مشاہدہ بن جاندا اے: طوفان توں پہلاں لگ بھگ 132، بعد وچ 188۔ اک وی ہور دھماکا نہیں، طوفان دے آلے دوالے دے دناں وچ پھڑن دی حد توں ذرا تھلے والے مدھم دھماکے وی نہیں۔ 2025 دے اخیر تیکر، سرگرم کھڑکی توں بعد دی چُپ گھٹ توں گھٹ 1,674 دن چل چکی سی۔

اوہناں 106.5 سکنٹاں وچ، دھماکے بے ترتیب آئے، مینہ دیاں کنیاں وانگ، لگ بھگ 0.075 فی سکنٹ دی رفتار نال۔ ایس رفتار اُتے، بغیر دھماکے دے ہور 40 سکنٹ لنگھن دا امکان 5% توں تھلے ڈِگ جاندا اے۔ فیر وی جدوں کجھ منٹاں بعد ماخذ CHIME دے ویکھن دے کھیتر دے وچکار توں لنگھیا، کجھ نہیں آیا: کوئی شے بند ہو گئی سی۔

طوفان دا صرف اَدھا ای ویکھیا گیا

سارے نَو دھماکے اوس ویلے آئے جدوں ماخذ CHIME دیاں شعاعاں (beams) دے اک پاسے والے لوب (side lobe) وچ سی — اوہدے ویکھن دے کھیتر دا گھٹ حساس کنڈھا، جو وچکار دی حساسیت دا لگ بھگ چوتھا حصہ اے۔ جے طوفان کجھ منٹ بعد آؤندا، جدوں ماخذ سِر دے عین اُتوں لنگھدا، تے ٹیم دا اندازہ اے کہ CHIME گھٹ توں گھٹ 21 دھماکے ریکارڈ کردی، شاید لگ بھگ 70۔

ایہہ کنا انتہائی اے؟ ٹیم نے ایہدا ٹاکرا دو سب توں ودھ دھماکے کرن والے جانے پچھانے دُہرائے جان والے ماخذاں نال کیتا، جنہاں دا پِچھا چین دی دیو قامت ریڈیو دُوربین FAST کردی اے۔ FAST دی پوری حساسیت نال، اوہ 106.5 سکنٹ دی کھڑکی وچ 46 تے 23 دھماکیاں تیکر اپڑدے نیں۔ پر صرف اوہ دھماکے رکھیے جو نَو وچوں سب توں مدھم جنے چمکدار ہون، تے اوہناں دیاں سب توں ودھیا کھڑکیاں وچ بس 6 تے 8 رہ جاندے نیں۔ لکھاریاں دے مطابق، FRB 20210601A کسے دُہرائے جان والے ماخذ توں، ملدی جلدی حساسیت اُتے، منٹاں دے پیمانے اُتے ہُن تیکر رپورٹ کیتی گئی سب توں اُچی دھماکیاں دی شرح وکھاؤندا اے — بھاویں ٹاکرا موٹا ای اے، کیونکہ دوویں دُوربیناں وکھریاں فریکوئنسیاں تے وکھریاں تالاں اُتے سُندیاں نیں۔

عجیب ٹائم ٹیبل والا اک عام ماخذ

ایہدے توں علاوہ، ماخذ عام جیہا لگدا اے۔ دھماکیاں دیاں لمیاں کھچیاں، کئی حصیاں والیاں شکلاں نیں جو دُہرائے جان والیاں وچ عام نیں، تے جیویں اوہناں دا سگنل اوہناں گیساں راہیں کھلردا تے مروڑیا جاندا اے جنہاں وچوں اوہ لنگھدے نیں، اوہ CHIME دے دُہرائے جان والیاں دی اوسط دے نیڑے اے۔ کوئی میزبان کہکشاں پکی طرحاں نہیں لبھی، تے گاما شعاعاں، ایکس رے، نظر آؤن والی روشنی یا لگاتار ریڈیو ہم منصباں دی بھال وچ کجھ نہیں لبھا۔

چھڈی گئی توانائی تھوڑی سی: اک عام میگنیٹار — یعنی بہت تکڑے مقناطیسی میدان والا نیوٹران تارا — وچ جمع مقناطیسی توانائی دا لگ بھگ دس لکھواں حصہ، بھاویں ماخذ دا فاصلہ اوہنا وڈا وی منّ لئیے جنا ڈیٹا اجازت دیندا اے۔

اجہیا کیہ اے جو ایویں چالو تے بند ہو سکے؟

لکھاری کئی خیالاں نوں تولدے نیں، کسے نوں جیتو بنائے بغیر:

• رُک رُک کے چلن والے پلسار (intermittent pulsars)، جو لمے ویلے لئی بند ہو جاندے نیں۔ ساڈی کہکشاں وچ حال ای وچ لبھا اک، PSR J2109+50، نے اپنا چمکدار روپ اک مہینے وچ صرف اک وار وکھایا، لگ بھگ 90 سکنٹاں لئی — پر اوہ کِتے گھٹ روشن اے۔
• میگنیٹار دے پھٹاؤ۔ ساڈی کہکشاں وچ، میگنیٹار 1E 2259+586 نے 5.6 پُرسکون ورھیاں بعد چار گھنٹیاں وچ 80 توں ودھ ایکس رے دھماکے کیتے۔ فیر وی، دو منٹاں دا طوفان کسے وی جانی پچھانی کہکشانی مثال نالوں کِتے ودھ سُنگڑیا ہویا اے۔
• اک ساتھی تارا، جیہدی ہوا یا مدار اخراج یا وکھالی دین دی اک چھوٹی کھڑکی کھول دیوے۔
• عدسہ بندی (lensing)، جتھے مادے دا اک ڈھیر تھوڑے چر لئی اک اجہے ماخذ نوں وڈا کر کے وکھاؤندا اے جو عام طور اُتے بہت مدھم ہوندا اے۔

اک لُکی ہوئی آبادی

جے اجہے کدی کدائیں جاگن والے ماخذ موجود نیں، تے CHIME اوہناں نوں لبھن دی سب توں چنگی تھاں اے، اک کھلے اسمان دی روزانہ چھان بین دی وجہ توں۔ اک سادہ شماریاتی ماڈل CHIME دی پہنچ وچ اوہناں وچوں لگ بھگ 9 دا اشارہ دیندا اے — بہت وڈی بے یقینی نال، 1 توں 200 توں ودھ تیکر — تے اگلے دہاکے وچ، ودھ توں ودھ، اک توں چار ہور لبھتاں دی پیشین گوئی کردا اے۔ کجھ دھماکے جو اک واری والے لگدے نیں، ہو سکدا اے اجہے طوفان ہون جو صرف حصے وچ پھڑے گئے۔ FAST ورگی حساس دُوربین، جیہنوں ماخذ دے چُپ ورھیاں وچ اوہدے ول سدھا کیتا جاوے، ہور مدھم دھماکے پھڑ کے ایس خیال نوں پرکھ سکدی اے۔