TASWIRAR ƁOYE TA BUƊE-BUƊEN CHESS
’Yan wasan chess suna koyon buɗe-buɗe (openings) da sunayensu: Sicilian, French, Ruy Lopez, King’s Indian. Waɗannan sunaye suna da amfani wajen tattaunawa game da chess, amma faci-faci ne na tarihi (historical patchwork). Babban suna ɗaya, kamar Sicilian Defence, ya ƙunshi tsarurruka (systems) masu bambanci sosai a ginuwarsu; wasu sunaye kuma suna nuna jerin motsi guda ɗaya madaidaici; kuma jerin motsi daban-daban za su iya sauka a kan matsayi ɗaya daidai. Tun a 1925, wani darasin chess na Réti ya tuhumi tushen kimiyya na ka’idar buɗe-buɗe (opening theory).
Marc Barthelemy, na Université Paris-Saclay, da Manlio De Domenico, na University of Padua — masana kimiyyar lissafi biyu da ke nazarin tsarurruka masu sarƙaƙiya (complex systems) — sun gabatar da wata taswira daban, wadda aka gina daga matsayoyi maimakon sunaye.
Pawns masu sannu, ƙwayoyi masu sauri
Mafarinsu wata doka ce da kowane mai farawa ya sani: pawns ba sa iya komawa baya. Kowace gabatarwar pawn shawara ce da ba a iya janyewa (irreversible) wadda ke sake fasalin allon ga kowace ƙwayar wasa (piece). Dawakai (knights), bishops, rooks da sarauniya (queen), a ɗaya ɓangaren, ana iya karkatar da hanyarsu cikin motsi kaɗan.
Ga masanin kimiyyar lissafi, wannan yanayi ne da aka saba: ɓangare mai sannu na tsarin da ke riƙe tunawa da abin da ya wuce, da ɓangare mai sauri da ke sake tsara kansa a samansa. Tsarin pawns (pawn structure) ya zama ƙashin baya mai sannu na matsayin; ƙwayoyin kuma, ’yancin motsinsa masu sauri (fast degrees of freedom).
Daga sunaye 3,810 zuwa matsayoyi 619
Marubutan sun yi amfani da wani buɗaɗɗen kundi da Lichess ya wallafa, wanda ya jera bambance-bambance 3,810 masu suna. Waɗannan ma’anoni ne daga ka’idar buɗe-buɗe, ba wasannin da aka buga a zahiri ba: babu sakamako, matakan ƙwarewa (ratings) ko kimantawar injin (engine evaluations) da suka shiga binciken. An yanke kowane layi (line) bayan rabin-motsi (half-moves) goma — motsi biyar kowane ɓangare — zurfin da adadin matsayoyi daban-daban ke kusa da mafi girmansa.
A wannan zurfin, layuka 1,749 suka rage. Sun ragu zuwa jerin motsi 682, galibi saboda sunaye da yawa suna da rabin-motsi goma na farko iri ɗaya, sannan zuwa matsayoyi daban-daban 619, sau da yawa saboda an buga motsi iri ɗaya a wani tsari daban. Waɗannan matsayoyi suna ɗauke da shimfiɗun pawns daban-daban 435 kawai ga ɓangarorin biyu, don haka a matsakaici matsayoyi 1.42 ne ke raba kowace shimfiɗa: pawns suna taƙaita yawancin abin da matsayi yake, amma ba duka ba.
Auna buɗe-buɗe
Ga ɓangaren mai sannu, ƙungiyar tana ƙirga jajircewar pawns (pawn commitment): jimillar sahu (rows) da pawns na wani ɓangare suka haura, har da pawns da aka kama daga baya. Tana farawa daga 2 a wasu layukan Four Knights da Italian zuwa 9 a Four Pawns Attack da ake yi wa Alekhine Defence. Ƙungiyar tana kuma lura da inda pawns da suka tsira suke — a tsakiya, a layin tsaye na c (c-file) ko a gefuna (wings) — da kuma ko pawns na abokan hamayya suna toshe juna ko suna barazanar kamawa. Daga cikin matsayoyi 133 masu haɗuwa (contacts) biyu ko fiye, 119 suna haɗa nau’o’in biyu.
Ga ɓangaren mai sauri, ƙungiyar tana auna yawan murabba’ai (squares) da ƙwayoyin ke kai wa hari da kuma ƙarfin da wannan aiki ke nufar tsakiya. Ɓangarorin biyu na hoton sun zama masu zaman kansu sosai: ga Fari (White), jajircewar pawns da tattarawar ƙwayoyi a tsakiya (piece centralization) suna da alaƙa (correlation) ta 0.32 kawai, ga Baƙi (Black) kuma ta 0.06.
Nahiya ɗaya ta tsarin pawns
Sakamako mafi ban mamaki ya fito daga wani network (cibiyar haɗi). Kowane ƙulli (node) ɗaya ne daga cikin tsare-tsaren pawns na Fari daban-daban 149 da aka gani bayan motsi biyar. Ana haɗa ƙulli biyu idan motsin pawn guda ɗaya, ko rasa pawn guda ɗaya, ya mayar da ɗaya zuwa ɗayan. Duk haɗi (links) 335 suna nuna hanya ɗaya, tunda pawns ba sa taɓa komawa baya kuma pawns da aka kama ba sa taɓa dawowa.
Tsare-tsare 139 daga cikin 149 suna samar da network ɗaya mai haɗe, wanda ke ɗauke da matsayoyi 608 daga cikin 619 — 98%. Tsare-tsare goma da suka ware tsare-tsare ne na farkon wasa daga layuka kamar Portuguese Gambit, Grob ko Hippopotamus. Duk da bambancin sunaye, kusan kowane buɗe-buɗe yana kan nahiya ɗaya.
Yankuna takwas
Wani algorithm da ke neman ƙungiyoyin ƙulli masu haɗuwa sosai ya sami al’ummomi (communities) takwas. Networks na bazuwar (random networks) masu adadin haɗi iri ɗaya a kowane ƙulli suna samar da kusan adadin ƙungiyoyi iri ɗaya, amma waɗanda ba su rabu a fili haka ba: modularity na ainihin network ɗin — maki da ke nuna yadda network ke rabuwa zuwa ƙungiyoyi a fili — 0.569 ne, idan aka kwatanta da 0.444 na networks na bazuwar, tazarar da ta kai kusan ninki 17.5 na bambancin da aka saba gani tsakanin waɗannan networks na bazuwar.
An sami al’ummomin ba tare da amfani da kowane sunan buɗe-buɗe ba, amma duk da haka tsare-tsarensu na tsakiya sanannu ne. Ɗaya yana tattara shirye-shiryen fianchetto (fianchetto set-ups) da aka saba gani a tsarurrukan English da Catalan; wasu suna cikin iyalin pawn na sarauniya (queen’s-pawn family) wanda Queen’s Gambit da Slav ke tasowa daga gare shi; wani kuma, cikin faffaɗar tsakiyar pawns na Fari. Marubutan sun yi gargaɗi cewa waɗannan “iyalan tsari na farko” (early structural families) ne, ba daidaitattun kamanceceniya da tsare-tsaren pawns na gargajiya (classic pawn formations) na tsakiyar wasa (middlegame) ba.
Zaɓi bisa ga siffa
Ƙungiyar ta mayar da ma’aunanta zuwa katunan maki (scorecards) ga matsayoyi ɗaiɗai. Layin King’s Gambit da aka yi nazari shi ne mafi jajircewa cikin misalai shida, da ƙarancin aikin ƙwayoyi; Giuoco Pianissimo yana nuna kusan akasin haka, mafi ƙarancin jajircewar pawns da ƙwayoyi da ke kusa da mafi aiki a cikin kundin. Binciken bai riga ya faɗi sau nawa ake buga buɗe-buɗe ba; rumbun bayanan (database) wasanni na gaske zai iya nuna yankunan da ’yan wasa ke ziyarta a zahiri.
Shawarar ga ’yan wasa ta juya ɗabi’ar da aka saba. Maimakon zaɓar sunan iyali da nazarin layukansa, ’yan wasa za su iya bayyana matsayoyin da suke so — ƙarancin jajircewar pawns, ƙwayoyi a tsakiya, tsare-tsare marasa daidaito, ƙaramar ka’ida da za a haddace — su kuma nemi duk buɗe-buɗen da ke kusa da wannan siffa (profile).
