جڑواں کھوجی جہاز، دو وکھریاں قسمتاں

اگست 2012 وچ، دو اکو جہے پلاڑی جہاز اکٹھے دھرتی توں ٹرے: وین ایلن پروبز، A تے B، جیہڑے ساڈی دھرتی دے دوالے شعاعاں دیاں پیٹیاں دی تحقیق لئی بنائے گئے سن۔ دوہاں دی اکو اٹھ کونی شکل سی، اکو جہے چار سولر پینل، 10.2 درجے جھکیا اکو بہت لمّا مدار۔ اوہناں دا سائنسی مشن مکن توں بعد، پروب B نوں 19 جولائی 2019 نوں تے پروب A نوں 18 اکتوبر 2019 نوں بند کیتا گیا۔ مشن توں پہلاں دیاں پیشین گوئیاں موجب، دوہاں نوں 2034 تک مدار وچ رہنا چاہیدا سی۔

اوہ نہیں ہویا۔ پروب A 11 مارچ 2026 نوں فضا وچ مڑ داخل ہو گیا۔ پروب B ہالے وی مدار وچ اے — بھاویں اوہنوں کجھ مہینے پہلاں بند کیتا گیا سی۔ دو جڑواں، جیہڑے اکو مدار تے چھڈے گئے تے اکو پلاڑی موسم وچ نہائے، اینیاں وکھریاں عمراں تک کیویں اپڑ سکدے نیں؟

اٹھ ورھیاں دے مدار دوبارہ بنائے گئے

بھارت دے شہر ترواننتاپورم وچ وکرم سارابھائی سپیس سینٹر تے انڈین انسٹیٹیوٹ آف سپیس سائنس اینڈ ٹیکنالوجی دی عائشہ اشروف تے اوہدے ساتھیاں نے عام مداری ڈیٹا توں، ہر 15 سیکنڈ بعد اک نقطہ لے کے، ہر جہاز دا رستہ دوبارہ بنایا۔ ہر تھاں لئی، اک فضائی ماڈل نے اوس ویلے سورج تے دھرتی دے مقناطیسی میدان دی سرگرمی دے حساب نال اُتلی فضا — تھرموسفیئر — دی پتلی ہوا دی گھنتا دا اندازہ لایا۔

اپنے لمّے مداراں دے تھلے، دھرتی دے سب توں نیڑلے نقطے دے کول جیہنوں پیریجی (perigee) آکھدے نیں، جہاز ایس پتلی ہوا نوں چھوہندے ہوئے لنگھدے سن۔ ہر لنگھن اوہناں نوں تھوڑا جیہا ہولا کردا سی۔ ایہ فضائی رگڑ (atmospheric drag) اے، اوہ مکھ زور جیہڑا سیٹلائٹاں نوں تھلے لیاندا اے۔

اک نکی وِتھ جیہڑی ودھدی ای جاندی اے

2022 تک، دوویں جہاز قدم ملا کے بدلدے رہے۔ پر 2021 توں، اوہناں دے پیریجی وکھ ہون لگ پئے۔ عجیب گل ایہ کہ پہلاں پروب B ودھ ڈونگھا ڈُبیا — A دے 200 دے مقابلے لگ بھگ 180 کلومیٹر — پر پروب A ودھ چر تک نیواں رہیا: اوہدا پیریجی ہر چکر دے تھلے کول رُکیا رہیا۔

اُتے: پروب A (گوڑھا لال) تے B (نیلا) دے مداراں دا حجم تے اوہناں دا فرق (گلابی)۔ تھلے: اوہناں دے پیریجی دی اُچائی۔ چھاں والیاں پٹیاں: اوہ مرحلے جدوں وِتھ چھال ماردی اے؛ سنگتری لکیر: مئی 2024 دا طوفان۔ — شکل 1، Ashruf تے ساتھی (2026)، arXiv:2610.05372۔

2022 دے اخیر توں، وِتھ صاف ہو گئی۔ پروب A دا پیریجی لگ بھگ 190 کلومیٹر توں تھلے آ گیا جدکہ B دا اُتے رہیا۔ 2023 دے وچکار تے 2025 دے وچکار، A لگ بھگ 160 کلومیٹر تک تھلے گیا، B لگ بھگ 180 تک۔ لکھت موجب، 2025 تک پروب A نے 263 کلومیٹر توں تھلے اپنے جڑواں نالوں لگ بھگ 39 گھنٹے ودھ گزارے سن۔

اکو اُچائی تے وی، دوویں جہاز ہُن اکو ہوا نال نہیں ملدے سن: ہُن اوہ نیویں فضا نوں وکھرے عرض البلد، طول البلد تے دن دے وکھرے ویلیاں تے پار کردے سن۔ اکو سورج، اکو طوفان، پر اکو فضا نہیں۔

رگڑ دا منحوس چکر

جیویں جیویں تھلے جاؤ، ہوا بہت تیزی نال گاڑھی ہوندی اے۔ نیویں تھاں تے تھوڑا جیہا ودھ ویلا مطلب بہت ودھ رگڑ۔ ودھ رگڑ مدار نوں نیواں کردی اے، جیہڑا جہاز نوں ہور تھلے لے آندا اے، جتھے ہوا ہور گاڑھی اے۔ لکھاری ایس ودھاؤ والے ردعمل (amplifying feedback) نوں کہانی دا دل دسدے نیں: اک نکا شروعاتی فرق جیہڑا آپ نوں ای خوراک دیندا اے۔

طوفان تیز کرن والے

پلاڑی موسم نے وی اوسے پاسے دھکا دتا:

• اکتوبر 2022 وچ، ہلکے جیو مقناطیسی طوفاناں دا اک سلسلہ وِتھ وچ پہلی صاف چھال نال میل کھاندا اے۔ اوس ویلے، پروب A پہلاں ای 180 کلومیٹر دے نیڑے سی، B 200 توں اُتے۔ لکھاری یاد کراندے نیں کہ فروری 2022 وچ اک درمیانے طوفان نے 200 کلومیٹر دے نیڑے ہوا نوں پُھلا کے پہلاں ای 38 سٹارلنک سیٹلائٹ گوا دتے سن۔
• دسمبر 2023 وچ، فیر مارچ تے اگست 2024 وچ تکڑے طوفان، ہر اک وِتھ دے نویں پھیلاؤ نال میل کھاندا اے۔
• مئی 2024 دے “گینن” طوفان دوران، لگدا اے پروب A دی بحالی ہولی ہوئی، B دی نہیں۔ دوویں جہاز اوس ویلے شام دے وکھرے ویلیاں تے لنگھدے سن، جیہڑی گل اہم ہو سکدی اے۔
• پچھوکڑ وچ، سورج جاگ رہیا سی: نویں سورجی چکر نال 2019 توں ایہدی بالا بنفشی شعاع ودھ رہی اے، اُتلی فضا نوں گاڑھا کر رہی اے تے مدار دے ہر نکے فرق نوں ہور مہنگا بنا رہی اے۔

بھیڑ والے مداراں لئی سبق

کوئی اک طوفان ایہدی وضاحت نہیں کردا: وکھرا ہونا مدار دے نکے فرقاں توں ہویا، جنہاں نوں طوفاناں تے ڈونگھائی نال ہوا دی گھنتا دے تیز وادھے نے مڑ مڑ وڈا کیتا۔ لکھاری اپنے اوزاراں دیاں حداں من دے نیں — اک اوسط فضائی ماڈل جیہڑا طوفاناں نوں گھٹ کر کے دسدا اے، مداری ڈیٹا جیہڑا آخری ڈُبکی ویلے دُھندلا ہو جاندا اے، تے اک حساب کیتا توانائی دا نقصان جیہنوں ویکھے گئے نال ملان لئی دس گنا گھٹ کرنا پیا۔ فیر وی اوہ ایس نتیجے تے اپڑدے نیں کہ لگ بھگ اکو جہے مداراں تے دو پلاڑی جہاز اکو اسمان ہیٹھ بہت وکھریاں عمراں تک اپڑ سکدے نیں — ایہ پیشین گوئی کرن لئی اک سبق کہ سیٹلائٹ تے پلاڑی ملبہ کدوں ڈِگن گے۔