مدار وچ اک ملین ڈیٹا سینٹر، جیویں Rubin اوہناں نوں ویکھے گی

چلی وچ، Cerro Pachón اُتے 2,663 میٹر دی اُچائی تے، Vera C. Rubin Observatory نے 2025 وچ کم شروع کیتا۔ ایہدی چوڑے نظارے والی دوربین، جیہدا مکھ شیشہ 8.36 میٹر دا اے، تے ایہدا بہت ای حساس کیمرا Legacy Survey of Space and Time (LSST) چلاؤندے نیں۔ صرف اپنے پہلے ورھے وچ، ایہہ سروے پچھلیاں ساریاں آپٹیکل فلکیات (optical astronomy) دیاں مشاہدیاں نوں رَلا کے وی اوہناں نالوں ودھ ڈیٹا اکٹھا کرے گا۔

ایس دوران، چلاؤن والے اک نویں قسم دے سیٹلائٹ گھلن دی دوڑ وچ نیں: مداری ڈیٹا سینٹر (orbital data centres)، یعنی کمپیوٹر چُکن والے خلائی جہاز۔ SpaceX تے Starcloud ولوں امریکی Federal Communications Commission کول جمع کرائیاں درخواستاں، تے Axiom Space، Orbital، Blue Origin، Project Suncatcher تے ہوراں دے منصوبے، رَل کے نیویں مدار وچ ایہناں دی گنتی اک ملین توں کتے ودھ تجویز کردے نیں۔ جون 2026 وچ، صرف کجھ نمونے (prototypes) ای اُڈے سن۔

اک درخواست توں بنیا جھُرمٹ

Nayan Jangid تے Siegfried Eggl (University of Illinois Urbana-Champaign)، Meredith Rawls تے Peter Yoachim (University of Washington تے Rubin Observatory) تے Connie Walker (NSF NOIRLab)، جو سارے IAU Centre for the Protection of the Dark and Quiet Sky دے رُکن وی نیں، نے SpaceX دی درخواست توں اک ماڈل جھُرمٹ (constellation) بنایا: 998,240 سیٹلائٹ، 94 مداری خولاں (orbital shells، یعنی اُچائی دیاں تہاں) اُتے، 686 تے 1,002 کلومیٹر اُچائی دے وچکار۔ ادھے خط استوا (equator) نال لگ بھگ 30 درجے جھُکے مداراں اُتے نیں۔ باقی ادھے سورج نال ہم وقت (Sun-synchronous) نیں: اوہناں دے مدار دن تے رات دی حد دے نال نال چلدے نیں۔

ہر سیٹلائٹ نوں Starlink ورگے اک وڈے کیتے جہاز وجوں ماڈل کیتا گیا: لگ بھگ 7 ضرب 3.5 میٹر دا اک ڈھانچا، 400 کلوواٹ لئی ناپے گئے سولر پینل، تے کمپیوٹراں دی گرمی کڈھن لئی اک چِٹا یاں چاندی رنگا ریڈی ایٹر جیہدے دو پاسے نیں، ہر اک 110 مربع میٹر دا۔

فیر چھ مرحلیاں والی اک لڑی نے ہر سیٹلائٹ دا Rubin دے شیڈول دے اک نقلی ورھے وچ پچھا کیتا: اوہ کیہڑیاں 30 سکنٹاں دیاں ایکسپوژراں (exposures) وچوں لنگھدا اے، کیہ اوہ سورج نال روشن اے، اوہدی لکیر کیمرے دے چھ رنگی فلٹراں وچوں ہر اک وچ کنی چمکدار دسدی اے، تے اوہ کنے پکسل خراب کردا اے۔

بھیڑیاں راتاں نوں پنجاں وچوں چار تصویراں

اوسطاً، نقل ہر رات Rubin دے نظارے دے میدان وچوں لگ بھگ 180,000 سیٹلائٹ لنگھن تے سورج نال روشن 60,000 لکیراں گندی اے۔ کجھ راتاں نوں، ورھے دے ویلے موجب، Rubin دیاں 80% تیکر تصویراں وچ گھٹو گھٹ اک روشن لکیر ہوندی اے؛ پورے ورھے دی اوسط کڈھیے تے ایہہ حصہ 20% دے نیڑے اے۔ ایہہ عدد پورے جھُرمٹ تے ہر فلٹر نوں گھیردا اے؛ مقالہ کسے اکلی رات دا ناں نہیں لیندا، تے سکھر ورھے وچ کھلرے ہوئے نیں۔

اک نقلی ورھے وچ رات بہ رات: ہرے وچ، Rubin دیاں اوہناں تصویراں دا حصہ جنہاں نوں کوئی وی سیٹلائٹ کٹدا اے؛ لال وچ، جنہاں نوں سورج نال روشن، دسن والا سیٹلائٹ کٹدا اے۔ خالی تھاواں اوہ راتاں نیں جنہاں وچ مشاہدے نہیں ہوئے۔ — شکل 1، Jangid تے ساتھی (2026)، arXiv:2610.31772۔

سورج نال ہم وقت سیٹلائٹ اپنی گنتی نالوں کتے ودھ نقصان کردے نیں: دن رات دی حد دے نال نال چلدیاں، اوہ اوس ویلے وی روشن رہندے نیں جدوں رصدگاہ اُتے پہلاں ای ہنیرا ہو چکیا ہوندا اے۔

چمک دو طرحاں دی ہوندی اے۔ کھلریا ہویا لِشکارا (diffuse reflection) عام طور تے لگ بھگ 6 دی قدر (magnitude) دیندا اے؛ ایس پیمانے اُتے، نِکے عدد دا مطلب ودھ چمک اے۔ دیو ہیکل سولر پینلاں توں شیشے ورگیاں لِشکاں 2 توں 4 قدر تیکر اپڑدیاں نیں۔ پورے ورھے وچ، سورج نال روشن لگ بھگ 9 ملین لکیراں وچوں 83.9% قدر 7 توں ودھ چمکدار نیں، جو International Astronomical Union ولوں تجویز کیتی حد اے، تے 229,000 توں ودھ قدر 2 توں ودھ چمکدار نیں، جو ننگی اکھ نال سوکھیاں دس جاندیاں نیں؛ ایہناں لئی، ماڈل ہر اوس ڈیٹیکٹر چپ (detector chip) نوں ضائع سمجھدا اے جیہدے وچوں لکیر لنگھدی اے (کیمرے وچ 189 نیں)۔

گھُسمُسے وچ، اک عام تصویر وچ اکو ویلے لگ بھگ 100 دسن والیاں لکیراں ہوندیاں نیں۔ اک عام رات نوں Rubin اپنے گھُسمُسے والے پکسلاں دا 5 توں 10% گنوا دیوے گی، تے اکلیاں تصویراں 90% توں ودھ۔ لکھاری دسدے نیں کہ اوہناں دا طریقہ شاید اوہناں لکیراں دی گنتی ودھا کے دسدا اے جو پکسلاں نوں ڈلھا دین (saturate) جنیاں چمکدار ہون۔

لِشکدا گھُسمُسا

دُمیل (horizon) توں اُتے ہر سورج نال روشن سیٹلائٹ دی روشنی جوڑ کے، ٹیم نے ایہہ وی حساب لایا کہ اسمان آپ کنا ودھ روشن ہو جاندا اے۔ اک نمائندہ بغیر چن والی رات، 15 جولائی 2026، نوں سیٹلائٹ گھُسمُسے دوران u (نیڑلا الٹرا وائلٹ)، g (ہرا) تے r (لال) فلٹراں وچ قدرتی اسمانی چمک دا 1,000% توں ودھ جوڑ دیندے نیں؛ شکل 11 وچ، g بینڈ پہُ پھٹن توں پہلاں 3,000% توں اُتے سکھر اُتے اپڑدا اے۔ g تے r فلٹر عام طور تے اوہ نیں جو گھُسمُسے ویلے نظامِ شمسی (Solar System) دیاں ممکنہ خطرناک شیواں لبھن لئی ورتے جاندے نیں۔ رات دے سب توں ڈونگھے حصے وچ، جدوں سیٹلائٹ دھرتی دے پرچھانویں وچ چلے جاندے نیں، وادھا لگ بھگ کجھ وی نہیں رہندا۔ پورے چن ہیٹھاں وی، کئی فلٹراں وچ اسمانی چمک 100% توں ودھ ودھ جاندی اے۔ لکھاری اشارہ دیندے نیں کہ چمک دا ایہہ وادھا شاید سائنس لئی سب توں وڈا نقصان نکلے۔

15 جولائی 2026 دی بغیر چن والی رات دوران اسمان دی چمک، u فلٹر (اُتے) توں y فلٹر (تھلے) تیکر: نیلے وچ قدرتی اسمان، لال وچ سیٹلائٹاں سمیت؛ سجے، فیصد وادھا، جو ترکالاں تے پہُ پھٹن ویلے سب توں ودھ اے۔ — شکل 11، Jangid تے ساتھی (2026)، arXiv:2610.31772۔

کوئی سوکھا حل نہیں

ٹیم نے عام علاج ازمائے۔ جھُرمٹ دے صرف 10% نال، یعنی لگ بھگ 100,000 سیٹلائٹ، گھُسمُسے دیاں تصویراں فیر وی ہر رات اپنے 2.33% پکسل گنوا دیندیاں نیں، جدکہ پورے بیڑے نال 6.88%، تے اک تصویر 87% گنوا دیندی اے۔ دس گُنا کٹوتی نقصان نوں دس نال ونڈ نہیں دیندی، کیوں جے اک اکلی تیز لِشک کسے تصویر اُتے چھا جان لئی کافی اے۔ نیویں مدار سیٹلائٹاں نوں ودھ چِر پرچھانویں وچ رکھدے نیں، پر گھُسمُسے ویلے لِشکاں رہندیاں نیں تے چھوٹی عمر دا مطلب ودھ لانچ نیں۔ چلاؤن والے لِشکاں نوں چلی توں پرے موڑ سکدے نیں، پر اک ویلے اک ای کمپنی تے اک ای رصدگاہ لئی۔ ترکالاں ویلے Rubin نوں چڑھدے ول تے پہُ پھٹن ویلے لہندے ول موڑنا امید بھریا لگدا اے، پر ایہدی نقل نہیں بنائی گئی۔

تحقیق دے اپنے انھے کونے نیں: مثالی مدار جنہاں دی ہر تھاں ٹھیک ٹھیک پتہ اے، کوئی خلائی ملبہ نہیں، تاریاں دے اگوں لنگھدے ہنیرے سیٹلائٹ نہیں، ریڈیو فلکیات (radio astronomy) نہیں۔ تے جنہاں نقصاناں دی ایہہ لسٹ بناؤندی اے اوہناں وچوں اک واپس نہیں ہو سکدا: کسے اجیہے مظہر لئی جو صرف اک واری دسدا اے، غلط ڈیٹیکٹر اُتوں لنگھدی اک تیز لکیر دا مطلب اے کہ واقعہ بس کھُنج گیا، تے دوبارہ پچھا کرن دا کوئی موقع نہیں۔