NGƯỜI BẠN ĐỒNG HÀNH NHỎ CỦA TRÁI ĐẤT KHÔNG PHẢI MẢNH VỠ CỦA MẶT TRĂNG
Phần lớn các tiểu hành tinh gần Trái Đất được cho là đến từ vành đai tiểu hành tinh chính: các vụ va chạm ở đó tạo ra mảnh vỡ, chúng trôi dạt chậm rãi cho đến khi các cộng hưởng hấp dẫn đẩy chúng vào những quỹ đạo cắt ngang quỹ đạo Trái Đất. Các mô hình xây dựng trên câu chuyện đó giải thích tốt quần thể này — xuống tới những vật thể rộng vài chục mét. Nhỏ hơn mức ấy, mọi thứ không còn khớp. Trái Đất bị các khối đá từ 1 đến 10 mét va vào thường xuyên gấp khoảng mười lần so với dự đoán của các mô hình này, và một vài vật thể tí hon bắt gặp gần Trái Đất trông không giống các tiểu hành tinh điển hình.
Một nguồn còn thiếu được đề xuất là Mặt Trăng. Các vụ va chạm trên Mặt Trăng hất văng mảnh vỡ ra ngoài, và một số có thể rốt cuộc quay quanh Mặt Trời trên những quỹ đạo gần như giống hệt quỹ đạo Trái Đất. Nhưng các mô phỏng về số lượng của chúng mang độ bất định trải dài chín đến mười bậc độ lớn. Cách duy nhất để ngã ngũ là quan sát chính những khối đá đó.
Sự thất sủng của Kamo’oalewa
Nơi tốt nhất để tìm là các chuẩn vệ tinh (quasi-satellite): những thiên thể nhỏ có quỹ đạo giữ chúng ở vùng lân cận Trái Đất trong thời gian dài, nhờ đó có thể quan sát được. Hiện biết được khoảng một tá. Cho đến gần đây, nhân chứng chủ chốt cho giả thuyết nguồn gốc Mặt Trăng là Kamo’oalewa, mục tiêu của sứ mệnh lấy mẫu Thiên Vấn-2 (Tianwen-2), có quang phổ trông rất đỏ, giống đá Mặt Trăng. Những quan sát chính xác hơn bằng Kính thiên văn Không gian James Webb sau đó đã xếp lại nó thành một tiểu hành tinh đá bình thường.
Một trong sáu bức ảnh
Grigori Fedorets, Zuri Gray, Mikael Granvik và Eric MacLennan, thuộc Đại học Helsinki và các viện đối tác, đã chộp được một cơ hội hiếm hoi: đầu tháng 8/2026, chuẩn vệ tinh 2025 PN7, được khảo sát Pan-STARRS 1 phát hiện vào tháng 8/2025, trong chốc lát trở nên đủ sáng để nghiên cứu. Ngày 5/8/2026, họ hướng Kính Thiên văn Rất Lớn đường kính 8,2 mét của Đài Thiên văn Nam châu Âu cùng máy quang phổ FORS2 của nó vào thiên thể này.
Mọi chuyện trục trặc. Góc của khe hẹp đã bị đặt sai — một “lỗi người dùng”, như các tác giả viết — và chuyển động dự đoán của tiểu hành tinh hơi lệch, nên nó trôi ra khỏi khe. Trong sáu lần phơi sáng, chỉ lần đầu tiên dùng được, và phần đầu xanh lam của nó còn bị cắt một phần. Nhóm đã gộp dữ liệu (binning) rất mạnh, đánh đổi độ phân giải lấy tín hiệu.
Xám, không đỏ
Chỉ một quang phổ đó là đủ để phân loại thiên thể. Nó phẳng và gần với màu ánh sáng Mặt Trời, khớp nhất với tiểu hành tinh kiểu B, không loại trừ kiểu C — đều là những lớp tối, “nguyên thủy”. Bề mặt Mặt Trăng và các tiểu hành tinh silicat (đá) thường trông đỏ hơn. Do đó, các tác giả bác bỏ nguồn gốc Mặt Trăng cho 2025 PN7.
- Với một bề mặt tối phản xạ khoảng 7% ánh sáng, nó sẽ rộng 20 đến 36 mét.
- Các mô hình quỹ đạo cho thấy khoảng 75% khả năng nó đã thoát khỏi vùng trong của vành đai tiểu hành tinh qua một cộng hưởng gọi là ν6, có lẽ từ họ tiểu hành tinh Eulalia hoặc “Polana mới”.
- Đây mới chỉ là chuẩn vệ tinh thứ hai của Trái Đất từng được xác định đặc tính vật lý, và là vật thể “nguyên thủy” chắc chắn đầu tiên trong số các bạn đồng hành đồng quỹ đạo của Trái Đất.
Các thiên thể đồng quỹ đạo đã biết của Trái Đất trên bản đồ mô hình về xác suất có nguồn gốc Mặt Trăng (nền theo Alessi và Jedicke). 2025 PN7 (ngôi sao) nằm trong vùng mà nguồn gốc Mặt Trăng lẽ ra tương đối phổ biến — vậy mà nó là một tiểu hành tinh kiểu B. — Hình 2, Fedorets và cộng sự (2026), arXiv:2610.17981.
Mặt Trăng chưa được gỡ tội
Xem xét mọi thiên thể đồng quỹ đạo đã được phân loại, các tác giả cho đến nay không thấy bằng chứng quan sát rõ ràng nào về mảnh vỡ Mặt Trăng. Nhưng mẫu quá nhỏ. Ở vùng gần quỹ đạo Trái Đất nhất, một mô hình nguồn gốc Mặt Trăng dự đoán khoảng 32% số vật thể đến từ Mặt Trăng. Ba vật thể đã phân loại nằm ở đó, không cái nào có nguồn gốc Mặt Trăng — quá ít để bác bỏ con số ấy. Cần khoảng mười kết quả không phải Mặt Trăng liên tiếp mới bác bỏ được nó với độ tin cậy hợp lý; hiện tại, dữ liệu chỉ giới hạn con số đó ở mức tối đa 72%.
Họ kết luận rằng nguồn gốc Mặt Trăng cho một số bạn đồng hành của Trái Đất vẫn có thể xảy ra nhưng có vẻ hiếm. Cần thêm nhiều quang phổ — kể cả ở vùng cận hồng ngoại, vốn có thể phân định khi các lớp khó phân biệt. Và vì kết quả này dựa trên một hình ảnh nhiễu duy nhất, quan sát lại 2025 PN7 thêm lần nữa cũng chẳng thừa.