Dunia na tabianchiChapisho la awaliUchambuzi wa dataDakika 4 za kusoma

USIKU WA JOTO UNAWAGHARIMU NG'OMBE WA BRAZIL MAZIWA YAO

Ng’ombe wa maziwa asipoweza kuondoa joto haraka vya kutosha, hula kidogo, hutoa maziwa kidogo na huwa na uwezo mdogo wa kuzaa. Wafugaji hufuatilia hili kwa kielezo cha halijoto–unyevunyevu (THI), namba moja inayounganisha halijoto ya hewa na unyevunyevu. Miongozo ya kawaida huweka mwanzo wa msongo wa joto kwenye THI ya takriban 72; tafiti za baadaye kuhusu ng’ombe wanaozalisha sana ziliushusha hadi 68. Lakini vizingiti hivyo vilitokana kwa kiasi kikubwa na tafiti zilizodhibitiwa, na huenda visishikilie kwenye mashamba ya kibiashara katika nchi za tropiki.

Brazil, mmoja wa wazalishaji wakubwa wa maziwa duniani, inatoa fursa ya kuvijaribu. Makundi yake ya ng’ombe wa maziwa yanategemea sana Girolando, chotara kati ya Holstein, aliyezalishwa kwa ajili ya mavuno makubwa, na Gyr, aina ya ng’ombe wa nundu (zebu) iliyozoea tropiki.

Robo karne ya siku za ukaguzi wa maziwa

Leonardo Nascimento Ferreira na wenzake katika Chuo Kikuu Katoliki cha Kipapa cha Campinas, Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Goiás, Chuo Kikuu cha Jimbo la São Paulo na Embrapa walikusanya rekodi rasmi 788,528 za maziwa kutoka kwa ng’ombe 87,809 wa Girolando katika manispaa 408, kuanzia 2001 hadi 2024. Kila rekodi ililinganishwa na hali ya hewa ya manispaa yake.

Data ghafi zinapotosha. Makundi ya ng’ombe ya Brazil yamekuwa na tija zaidi sana — takriban kilo 0.56 zaidi za maziwa kwa kila ng’ombe kwa siku kila mwaka, kutoka karibu kilo 15 mwanzoni mwa miaka ya 2000 hadi zaidi ya kilo 25 kufikia 2024 — na ng’ombe huwa wanazaa wakati wa vuli na majira ya baridi, kwa hiyo hufikia kilele chao katika msimu wa baridi. Matokeo yake, uhusiano ghafi kati ya joto na maziwa ni karibu sifuri. Kwa hiyo timu ilitumia modeli za kitakwimu zinazolinganisha kila ng’ombe na yeye mwenyewe na kuondoa mielekeo ya msimu na ya muda mrefu.

Kizingiti cha juu kinachoficha ng’ombe wawili tofauti sana

Kwa kiwango cha kundi zima, mavuno ya maziwa yanaonekana thabiti hadi THI ya wastani wa kila siku ya takriban 76, juu sana ya vizingiti vya kawaida. Maelezo yako kwa ng’ombe wenyewe. Ukiwagawanya kwa tija, robo inayotoa maziwa kidogo zaidi (takriban kilo 14 kwa siku) haionyeshi upungufu wowote, hata juu ya 76. Robo ya juu (takriban kilo 31 kwa siku) huanza kupoteza maziwa karibu na vizingiti vya kawaida, 68 hadi 72, na hasara huongezeka kwa kasi zaidi juu ya 76. Ng’ombe anayetoa maziwa mengi zaidi huzalisha joto zaidi ndani ya mwili wake, na ana nafasi ndogo zaidi ya kukabiliana nalo.

Muda pia una umuhimu. Maziwa hushuka siku ya joto, na tena, kwa kina zaidi, takriban siku nne baadaye.

Zamu ya usiku

Matokeo ya kushangaza zaidi ya utafiti yanahusu usiku. Katika takriban moja ya tano ya siku za ukaguzi (21.3%), usiku ulibaki na joto kiasi kwamba THI haikushuka kamwe chini ya 68 — “usiku wa tropiki”, ambapo ng’ombe hawawezi kuondoa joto walilolilimbikiza mchana. Chini ya joto lilelile la mchana, ng’ombe waliokabiliwa na usiku kama huo walitoa kilo 2.37 pungufu za maziwa kwa siku kwa wastani kuliko ng’ombe waliofurahia usiku wenye baridi zaidi. Kinyume chake, tofauti kubwa kati ya halijoto ya mchana na ya usiku ililinda mavuno kwa takriban kilo 1.6 kwa siku chini ya joto la wastani.

Grafu ya mistari ya mavuno ya maziwa ya kila siku dhidi ya idadi ya usiku wa tropiki katika siku saba zilizopita, ikishuka baada ya usiku tatu.

Mavuno ya maziwa ya kila siku (wastani na wastani wa kati, kg kwa kila ng’ombe) dhidi ya idadi ya usiku wenye joto katika wiki iliyotangulia. Baada ya usiku tatu kama huo, mavuno hushuka; usiku saba kati ya saba huacha wastani ukiwa pungufu kwa kilo 1.85 (8.6%) kuliko usiku sifuri. — Kielelezo 6c, Ferreira et al. (2026), arXiv:2611.22980, CC BY-SA 4.0.

Katika ulinganisho huu ghafi, usiku saba wa joto mfululizo hupunguza mavuno kwa kilo 1.85, au 8.6%, ukilinganisha na wiki ya usiku wenye baridi — huku hasara kubwa zaidi zikiwa kwa ng’ombe walio kileleni au katikati ya kipindi chao cha kutoa maziwa (lactation).

Faida ya ng’ombe wa nundu

Sehemu kubwa zaidi ya damu ya Holstein kwa kawaida humaanisha maziwa zaidi, jambo linalofanya aina hizi kuwa ngumu kulinganisha. Kwa hiyo timu iliangalia tu wazalishaji wakuu, wote wakitoa takriban kilo 31 kwa siku. Miongoni mwao, chotara wa nusu-Holstein na 5/8-Holstein hawakuathiriwa sana na wiki ya joto, ilhali ng’ombe wa 3/4-Holstein walipata hasara za wazi. Ng’ombe walio 7/8 Holstein walianza kushuka kwenye THI ya 68 — kizingiti kilekile kama katika mabanda ya maeneo yenye halijoto ya wastani — ilhali chotara wa nusu-Holstein walistahimili hadi 76.

Mashamba yanaweza kufanya nini

Waandishi wanatoa ushauri wa vitendo. Mabanda mengi ya Brazil hupunguza kasi ya feni zao au huzizima baada ya jua kutua ili kuokoa umeme; matokeo yanaonyesha kwamba katika usiku wa joto, hili huacha deni la joto la mchana bila kulipwa. Mapendekezo yao: endeleza uingizaji hewa usiku, poza kwanza ng’ombe wanaozalisha sana na wale walio mwanzoni mwa kipindi cha kutoa maziwa, na epuka kusukuma makundi kimfumo kuelekea sehemu kubwa za damu ya Holstein pale ambapo upozaji hauwezi kwenda sambamba.

Utafiti una mipaka. Hali ya hewa inatoka kwenye vituo vya manispaa badala ya mashamba binafsi, mabanda na vifaa vya kupoza havikuchunguzwa, na maziwa hurekodiwa mara moja tu kwa mwezi. Siku zenye joto kali sana juu ya THI ya 80 zilikuwa nadra katika data. Lakini ujumbe uko wazi vya kutosha: kwa ng’ombe wa maziwa, usiku wenye baridi una thamani ya kilo za maziwa.