The Knowledge Frontier

Ilimin halittuKafin bugawaNazarin bayanaiKaratun minti 4

HARSUNA UKU, TASWIRAR MA'ANA ƊAYA A CIKIN ƘWAƘWALWA

Wani mai karatun Sinanci, wani mai sauraron Turanci da wani na Faransanci za su iya bin labari ɗaya, ko da yake harsunansu kusan ba su raba kalma ko ɗaya kuma suna tsara jimloli daban. A wani wuri, dole ƙwaƙwalwa ta riƙe abin da labarin ke nufi. Yi Guo, Shuqiang Wang da abokan aikinsu, a Shenzhen Institutes of Advanced Technology na Chinese Academy of Sciences da jami’o’i biyu a Hong Kong, sun nemi wannan wurin tarayya a cikin hotunan ƙwaƙwalwa.

Ba aiki ɗaya ba, nisa ɗaya

Babban ra’ayinsu shi ne kwatanta siffa (geometry) maimakon aiki. Mutane biyu, ko harsuna biyu, na iya samar da tsare-tsaren aikin ƙwaƙwalwa daban don jimla ɗaya. Amma har yanzu ana iya tambaya: waɗanne sassa ƙwaƙwalwa ke ɗauka a matsayin kusa da juna, kuma waɗanne a matsayin nesa? Idan waɗannan dangantaka suna tsayawa a tsakanin harsuna, ƙwaƙwalwa tana raba taswirar ma’ana ɗaya ko da cikakkun bayanai sun bambanta.

Ƙwaƙwalwa 227, harsuna uku

Ƙungiyar ta sake nazarin rukunoni huɗu na jama’a na rikodin MRI na aiki (functional MRI), mahalarta 227 gaba ɗaya:

  • manya da ke sauraron The Little Prince (Ɗan Sarki Ƙarami) a Turanci (49), Sinanci (35) ko Faransanci (28) — rukunoni uku daban na mutane;
  • mutane shida masu harsuna biyu, Sinanci da Turanci, da ke karanta labarai a duka harsunan biyu;
  • mutane goma sha biyu da ke sauraron labarai a Mandarin, da aka yi amfani da su don horar da tsarin tun farko;
  • mutane 97 masu Faransanci a matsayin harshen uwa da ke sauraron sassan Alice’s Adventures in Wonderland, a matsayin gwaji mai zaman kansa; 79 daga cikinsu sun kuma saurari waɗannan sassa a Turanci.

Sun gina SemDecoder, na’urar fassarar ƙwaƙwalwa. Wani samfurin harshe mai harsuna da yawa yana ba da shawarar kalmomi na gaba masu yiwuwa; siginonin ƙwaƙwalwa ne ke yanke waɗanda za a riƙe. Ya dawo da abubuwa masu ma’ana a dukkan harsuna uku kuma ya fi wata na’urar fassara ta tunani da ta gabata a kowane ma’auni da kowane rukunin bayanai. Misali ɗaya daga takardar: layin “A gare ni, ya kasance kamar maɓuɓɓugar ruwa mai daɗi a cikin hamada” ya dawo daga ƙwaƙwalwa a matsayin “Yanzu kuma, ya kasance kamar ruwan sama na ruwa mai tsabta a cikin hamada.” A Faransanci, wata jimla game da hoto a cikin “littafi game da dajin da ba a taɓa ba” ta dawo a matsayin “littafi game da baƙin daji”. Yankunan ƙwaƙwalwa da suka fi muhimmanci sun kasance a cikin ɓangarorin temporal (temporal lobes) a ɓangarorin biyu, a dukkan harsuna uku.

Taswirar tarayya

Sannan marubutan suka kwatanta siffar. Kwatanta ƙwaƙwalwa biyu yana farawa da sanya su a tsari ɗaya: wannan shi ne daidaitawa (alignment), juyawa da ake ƙididdigewa wacce ke neman mafi kusancin dacewa tsakanin tsare-tsaren aikin ƙwaƙwalwar rukunoni biyu, ba tare da ɗauka cewa wurare ɗaya na ƙwaƙwalwa ke haskakawa ba. Bayan daidaitawa, tsarin al’amuran labarin ya yi daidai sosai tsakanin Sinanci, Turanci da Faransanci. Sannan marubutan sun ba kowane sashe maki a kan halaye uku na ma’ana — yadda yake na zahiri (concrete) maimakon na zance, yadda yake game da mutane da dangantaka, da yadda yake tayar da hankali — kuma sun nemi alƙiblar da ke kan taswirar ƙwaƙwalwa wacce a kanta kowane maki ke hauhawa: waɗannan alƙiblu uku sun nuna hanya ɗaya a dukkan harsuna uku. Sassan da ke nesa da juna a wani harshe sun kasance nesa a wani. Daidaiton ya tsaya ga kowane mai sauraro da kuma a duk tsawon labarin.

Bai kasance iri ɗaya a duk ƙwaƙwalwa ba. Daidaito tsakanin harsuna ya fi rauni a yankunan da ke kusa da ji da motsi, kuma ya fi ƙarfi a manyan yankunan haɗa bayanai (association regions) — waɗanda ba sa karɓar siginoni kai tsaye daga kunnuwa ko idanu, sai dai suna haɗa su. Ƙasan wannan matakin ba abin mamaki ba ne: jimlar Sinanci da jimlar Faransanci ba su raba ko sauti ɗaya, kuma yankunan ji suna jin wannan bambanci kafin kowace ma’ana, don haka daidaito zai iya bayyana ne kawai gaba da can. Wannan matakin canji ya bi sosai babban gatarin tsarin ƙwaƙwalwa da aka sani, wanda ke tafiya daga yankunan ji da motsi zuwa yankunan da suka fi haɗa bayanai (daidaito na 0.80 a cikin yankunan ƙwaƙwalwa 400). Marubutan suna nuna cewa waɗannan manyan yankuna suna riƙe dangantaka tsakanin ma’anoni waɗanda ba su dogara sosai da siffar wani harshe guda ba.

Karanta harshen da ba ta taɓa koya ba

Gwajin aiki shi ne gama-garin aiki (generalisation). Na’urar fassara da aka horar a kan harshe ɗaya ta yi aiki fiye da sa’a a kan wani da ba ta taɓa gani ba, a dukkan alƙiblu shida tsakanin harsunan uku, da kuma a cikin masu harsuna biyu. Na’urar fassara da aka horar a kan masu sauraron Sinanci ta zaɓa, fiye da hanyar sadarwa da ba a horar ba, wanne daga cikin sassa goma sha biyu masu Faransanci ke ji — a Faransanci ko a Turanci. Gwargwadon yadda ta dogara da manyan yankunan, gwargwadon yadda ta fi gama-garin aiki.

A ƙarshe, idan ɗan ƙaramin bayanan ƙwaƙwalwa ne kawai ake da shi a harshen da ake nema, horo na farko a kan sauran harsuna ya inganta fassara a kowane girman bayanai da aka gwada. Marubutan suna nuna wata tambaya ta adalci: rikodin ƙwaƙwalwa ba su samuwa daidai ga kowane harshe, kuma aro daga harsunan da aka yi nazari sosai zai iya taimaka wa sauran — ko da yake ba su gwada hakan kai tsaye ba. Bincikensu ya ƙunshi harsuna uku; ko taswirar tarayya ta kai ga cikakken bambancin harsunan ɗan Adam, da yadda take canzawa tare da gogewar mutum na harsuna da yawa, har yanzu tambaya ce a buɗe.