EL NIÑO 2026: ĐẤT LIỀN SẼ MẤT CARBON Ở ĐÂU

Các đợt El Niño làm rung chuyển chu trình carbon toàn cầu. Trên đất liền, chúng mang hạn hán và nắng nóng đến vùng nhiệt đới, cùng nhiều đám cháy hơn — và bể hấp thụ carbon của đất liền, tức lượng carbon ròng mà thảm thực vật và đất hấp thụ mỗi năm, suy yếu. Trong các đợt El Niño mạnh năm 1997–1998, 2015–2016 và 2023–2024, bể hấp thụ này giảm khoảng một nửa.

Một đợt El Niño mới đã xuất hiện từ tháng 6/2026. Đến tháng 7, một số chỉ số đã xếp nó ngang bằng hoặc cao hơn cường độ của các đợt 1997–1998 và 2015–2016 ở cùng giai đoạn. Các hệ thống dự báo, bao gồm cả của NOAA, đều thống nhất rằng nó sẽ đạt mức “rất mạnh” và lên đỉnh vào tháng 10–12/2026.

Các dự báo mùa đã cảnh báo về hạn hán và lũ lụt. Xiaomeng Du, Wei Li và các đồng nghiệp ở Đại học Thanh Hoa tại Bắc Kinh, cùng nhóm của Philippe Ciais ở Paris-Saclay và Pierre Friedlingstein cùng Stephen Sitch ở Đại học Exeter, đặt câu hỏi liệu họ có thể cảnh báo cả về chu trình carbon hay không — trước khi thiệt hại xảy ra.

51 tương lai, hai mô hình thực vật thế giới

Nhóm sử dụng 51 bản dự báo mùa do hệ thống dự báo ECMWF công bố ngày 1/6/2026 — 51 phiên bản khả dĩ của nửa cuối năm. Mỗi bản dự báo được dùng để chạy hai mô hình thảm thực vật toàn cầu, ORCHIDEE-MICT và JULES, vốn mô phỏng cách cây cối sinh trưởng, hô hấp, phân hủy và bốc cháy: tổng cộng 102 mô phỏng. Một mô hình học máy, được huấn luyện trên bản đồ vệ tinh về diện tích bị cháy, dự báo nơi các đám cháy sẽ lan rộng trong từng kịch bản.

Đại lượng then chốt là năng suất quần xã ròng (net biome productivity) của đất liền: lượng carbon được hấp thụ qua quang hợp, trừ đi lượng carbon thải ra do hô hấp và cháy. Một độ lệch âm có nghĩa là bể hấp thụ yếu đi.

Trung bình nhẹ hơn, điểm nóng khắc nghiệt hơn

Các dự báo nhất trí ở một điểm: hạn hán. Cả 51 kịch bản đều dự báo lượng mưa toàn cầu thiếu hụt xuống dưới bách phân vị thứ 10 thông thường, với lượng mưa nhiệt đới giảm khoảng 12% từ tháng 7 đến tháng 12.

Đối với toàn hành tinh, dự báo trung bình là bể hấp thụ yếu đi 0,23 tỉ tấn carbon trong tháng 7–12/2026 — nhẹ hơn mức 0,95 của năm 2015 và 1,39 của năm 2023 trong cùng các tháng. Nhưng kịch bản cực đoan nhất đạt khoảng 1 tỉ tấn, tương đương năm 2015.
Tổn thất chủ yếu đến từ hô hấp tăng thêm của thực vật và đất, cùng với cháy rừng, được bù đắp một phần nhờ quang hợp tăng ở các vùng ôn đới và phương bắc.
Ở cấp địa phương, năm 2026 trông tệ hơn quá khứ: khoảng 11% diện tích đất liền thế giới sẽ mất nhiều carbon hơn cả năm 2015 lẫn 2023 — 16% ở vùng nhiệt đới.

Brazil và đất than bùn

Vùng nhiệt đới Nam Mỹ là điểm nóng chính, chiếm khoảng 44% mức suy giảm toàn cầu; 44 trong 51 kịch bản thống nhất về chiều hướng. Trong đó, Brazil nổi bật: rừng ẩm ở phía đông bắc, đồng cỏ và xavan ở miền trung, với rủi ro cao nhất từ tháng 9 đến tháng 12. Miền nam châu Phi, miền trung Bắc Mỹ và miền đông Australia mỗi nơi có khoảng thời gian rủi ro riêng.

Cháy rừng lại vẽ nên một bản đồ khác. Châu Á xích đạo — Indonesia, Papua New Guinea và Malaysia — có thể chứng kiến diện tích bị cháy từ tháng 7 đến tháng 12 gấp 5,6 lần mức trung bình giai đoạn 2016–2025, phần lớn trên đất than bùn. Khoảng 12 triệu hecta đất than bùn nhiệt đới có rừng đối mặt với nguy cơ cháy cao hơn. Các đồng cỏ ở bắc Australia có thể cháy nhiều hơn bình thường khoảng 60%. Các ước tính cháy từ vệ tinh gần như theo thời gian thực đã ủng hộ dự báo cho Đông Nam Á và Australia.

Thực tế đang đi trước

Các tác giả đã đối chiếu dự báo của mình với thời tiết thực sự quan trắc được trong tháng 7 và tháng 8/2026. Nhiệt độ quan trắc cao hơn cả 51 kịch bản, và lượng mưa nhiệt đới còn thấp hơn cả những kịch bản khô nhất. Kịch bản gần với nhiệt độ thực tế nhất dự báo tổn thất ở vùng nhiệt đới là 1,1 tỉ tấn — vượt xa mức trung bình. Họ cảnh báo rằng sự suy yếu thực tế của bể hấp thụ carbon có thể vượt qua cả dự báo cực đoan nhất.

Nghiên cứu có những hạn chế: chỉ có hai mô hình thảm thực vật, hiện trạng sử dụng đất được giữ cố định ở năm 2010, và độ bất định của dự báo tăng theo thời gian, nhất là với mưa nhiệt đới. Dù vậy, các tác giả vẫn kêu gọi ưu tiên giám sát đất than bùn Đông Nam Á — giữ cho chúng ẩm ướt, tránh tiêu thoát nước, và giảm các đám cháy do con người gây ra.