GUGUWA DA YAWA ZA SU IYA BUGAN GAƁAR TEKU KAI TSAYE

Guguwar yankin zafi (tropical cyclones) suna yin mafi yawan ɓarnarsu idan sun isa tudu, kuma tashin ruwan guguwa (storm surge) — ruwan teku da guguwar ke turawa kan tudu — yana cikin sassan da suka fi kisa. Yawan ruwan da ke hawa kan tudu ya dogara da abubuwa da yawa, har da wani mai sauƙi: kusurwar da guguwar ke ketare layin gaɓar teku. Hanyar da ta bugi gaɓar kai tsaye tana tura ruwa kan tudu da ƙarfi fiye da wadda ke tafiya a gefenta.

Takardar ta ba da misalai biyu. Guguwar Katrina ta sauka a 2005 kusan a kusurwar digiri 90 (right angle) kuma ta haifar da mafi girman tashin ruwan guguwa da aka rubuta a duniya tun 1980, tare da alamar ruwa mai tsayin mita 8.5 a Pass Christian, Mississippi; ta jawo asara fiye da dalar Amurka biliyan 100 da mutuwar kusan mutane 2,000. Guguwar Sandy, a 2012, ta ketare gaɓar New Jersey a kusurwa mafi kusa da miƙe tsaye fiye da kowace guguwa da aka rubuta, ta tura ruwa zuwa matakan da ba a taɓa gani ba a New Jersey da New York, ta mamaye ƙasan Manhattan da layin jirgin ƙasa na ƙarƙashin ƙasa, kuma ta jawo ɓarna fiye da dalar Amurka biliyan 70 da mutuwar fiye da mutane 200.

Duk da haka, ba a san ko irin waɗannan saukowa kusan kai tsaye suna ƙara zama ruwan dare ba, a duniya ko a yanki-yanki.

Saukowa 1,036 tun 1980

Cong Gao da Ning Lin, na Sashen Injiniyan Gine-gine da Muhalli a Jami’ar Princeton, sun bincika manyan gaɓar nahiyoyi biyar: arewacin Tekun Indiya, yammaci da gabashin Arewacin Pacific, Arewacin Atlantic da yankin Australia. An bar tsibirai, haka ma gaɓar Afirka mai yawan guguwa, wadda galibi ke fuskantar Mashigin Mozambique mai rabin kewaye.

A cikin rumbun bayanan guguwa na duniya IBTrACS, sun samu guguwar yankin zafi 1,036 da suka sauka a waɗannan gaɓar daga 1980 zuwa 2024. Bisa ga ayyukan da suka gabata, ana ƙirga saukowa a matsayin kusan a miƙe (near-perpendicular) idan hanyar ta gamu da gaɓar a digiri 60 ko fiye. Ma’auninsu shi ne kason dukan saukowa da ke kusan a miƙe.

A cikin shekaru 45, wannan kaso ya ƙaru da maki 0.05 na kashi a kowace shekara — ƙari ne ƙanƙanta, kuma mai hayaniya sosai, da ba shi da muhimmanci a ƙididdiga. Yankuna sun saɓa: ɗan ƙari a Arewacin Atlantic da arewacin Tekun Indiya, ɗan ragi a sassan biyu na Arewacin Pacific, babu ɗaya da ke da muhimmanci.

Miliyoyin guguwar roba

Saukowa na gaske ba su da yawa da za su iya bayyana yanayin canji na dogon lokaci da kansu. Don haka ƙungiyar ta yi amfani da PepC-Global, samfurin Princeton da ke samar da guguwa masu yiwuwa masu yawan gaske daga yanayi na babban mataki kamar iska, danshi da zafin teku. Ba a taɓa gwada ikonsa na sake samar da kusurwoyin saukowa ba; a nan ya ci jarrabawa. Idan aka ciyar da shi da bayanan yanayi da na teku da aka lura na 1980–2024, gudu 400 da ya yi sun sake samar da yaɗuwar kusurwoyin saukowa da aka lura, kusurwoyin kusantowa sa’o’i 6 da 12 kafin saukowa, da babban yanayin ƙasa na inda saukowa kai tsaye suka fi yawa.

Sannan ƙungiyar ta ciyar da samfurin da samfuran yanayi 14, gudu 100 kowanne, ƙarƙashin yanayin hayaƙi biyu.

Abin da hasashen ke nunawa

• 1980–2024 a cikin samfuran yanayi: ƙari mai rauni, maras muhimmanci, mai alkibla ɗaya da wanda aka lura, tare da samfura 11 cikin 14 suna nuna ƙari. Marubutan suna ganin wannan a matsayin yiwuwar gudummawar ɗan Adam da ba a iya gano ta tukuna sama da sauyin halitta.
• Hayaƙi mai yawa (SSP5-8.5), 2015–2099: kason duniya na saukowa kusan kai tsaye yana ƙaruwa sosai. Canji mafi bayyana yana a gaɓar gabashin Arewacin Pacific, inda maki 13 cikin 16 na nazari ke nuna ƙari — har da maki biyu kaɗai cikin 80 a duniya da suka ci gaba da zama masu muhimmanci bayan gyara don gwaje-gwaje da yawa. Ana kuma hasashen ƙari a gaɓar Tekun Rawaya–Bohai ta arewacin China da gaɓar Mid-Atlantic ta Amurka, inda saukowa irin na Sandy za su ƙara yiwuwa ga wani adadin guguwa — haɗarin da ke da sauƙin raina, in ji marubutan, saboda saukowa a can ba su da yawa.
• Matsakaicin hayaƙi (SSP2-4.5): babu yanayin canji mai muhimmanci a duniya, ko da yake Mashigin Bengal yana nuna ƙari na gida masu daidaito.

Ƙarin ba ya fitowa daga guguwa da ke matsawa zuwa sassan gaɓar da tuni suke ganin bugu kai tsaye da yawa ba. Galibi yana fitowa ne daga canjin kusurwa a kowane wuri.

Yadda za a karanta shi

Marubutan sun fito fili sun ce yanayin hayaƙi mai yawa yanzu ana ɗaukarsa ba zai yiwu ba, kuma ya fi kyau a karanta shi a matsayin iyaka ta sama maimakon hasashe. Wannan shi ne ma’anar kwatancen: canjin yana bayyana ƙarƙashin hayaƙi mai yawa amma ba ƙarƙashin hanya ta matsakaici ba, don haka wannan ɓangare na haɗarin gaɓar teku ya dogara da hanyar da aka bi.

Binciken bai bayyana dalilin da yasa kusurwoyin ke canzawa ba — kusurwar saukowa ita ce sakamakon ƙarshe na inda guguwa ke samuwa, iskar da ke jagorantar su, yadda suke ƙara ƙarfi da raunana, da siffar gaɓar teku. Ya kuma dogara da tsarin samfuri guda ɗaya kuma bai riga ya fassara wannan canji zuwa tsayin tashin ruwa ba. Marubutan sun yi kira da a gwada da wasu samfura, har da samfuran yanayi masu ƙuduri mai girma da samfuran yanayi da na lokaci bisa AI, da kuma aiki kan abin da canjin ke nufi ga tashin ruwan guguwa mai tsanani.