۶ اکتوبر ۲۰۲۶ دا شمارہ

ہر ایٹمی ری ایکٹر اینٹی نیوٹرینو کڈھدا اے، تقریباً بے وزن ذرے جیہڑے تقریباً ہر شے وچوں لنگھ جاندے نیں۔ اک نوں پھڑنا وی گھٹ ای ہوندا اے۔ تقریباً 200 کلومیٹر دور بجلی گھراں والیاں نوں پھڑنا ہور وی اوکھا اے۔

سپر-کامیوکانڈے 50,000 ٹن پانی اے، جاپان وچ زمین توں 1,000 میٹر تھلے۔ 2020 توں، ایہدے وچ 40 ٹن گیڈولینیم لون گھولیا گیا اے۔ ہن ہر پھڑ دوہری لشک دیندی اے، کئی دہائیاں مائیکرو سیکنڈ دی وتھ نال۔

2020 دے اخیر وچ، نیڑے دے تقریباً سارے ری ایکٹر بند سن۔ اوس چپ والے ویلے نے پچھوکڑ دا شور دتا۔ فیر سگنل، مہینے بہ مہینے، ری ایکٹراں دی سرگرمی نال چڑھیا تے لہیا۔

نتیجہ: ری ایکٹر اینٹی نیوٹرینو تقریباً 6 سگما اُتے ویکھے گئے، ایس آلے لئی پہلی واری۔ اوہناں دیاں ڈولاں (oscillations) اوسے ٹینکی وچ ناپے سورجی نیوٹرینو نال 1.9 سگما اندر میل کھاندیاں نیں۔

ماخذ: First observation of electron antineutrinos from nuclear reactors at Super-Kamiokande, https://arxiv.org/abs/2610.03143

ساڈی کہکشاں وچ، 6.4 سورجاں جنا اک بلیک ہول اک ساتھی تارے دے دوالے گھمدا اے۔ ایہ جوڑا، V4641 سیجیٹیری (Sagittarii)، ذریاں نوں حیران کن توانائیاں تک تیز کردا اے۔ اوہدے دوالے توں 0.8 PeV تک دیاں گاما شعاعاں آؤندیاں نیں۔

اوہدی ایکس رے روشنی زیادہ تر پھٹن ویلے پڑھی گئی سی، جدوں وچکار اکھاں چندھیا دیندا اے۔ ستمبر 2025 وچ، XMM-Newton دوربین نے اودوں ویکھیا جدوں اوہ چپ سی۔ بلیک ہول تقریباً 1,000 گنا مدھم سی۔

اتر تے دکھن وچ، جوڑے توں تقریباً 20 پارسیک دور، دو کھلریاں گنڈھاں ظاہر ہوئیاں۔ اوہ ریڈیو جیٹاں دی سیدھ وچ نیں تے گاما شعاعاں دی چمک دے اندر نیں۔

اوہناں دی روشنی تیز الیکٹروناں توں آؤندی اے جیہڑے اک کمزور مقناطیسی میدان، 3 توں 5 مائیکرو گاس، وچ چکر کھاندے نیں۔ لکھاریاں نوں شک اے کہ اجیہیاں کئی گنڈھاں بس نظروں رہ گئیاں نیں۔

ماخذ: XMM-Newton Resolves Parsec-scale X-ray Jets in the PeVatron Microquasar V4641 Sgr, https://arxiv.org/abs/2610.02966

ٹائٹن، زحل دا سب توں وڈا چن، ہولی ہولی گھمدا اے: ہر 15.9 دناں وچ اک چکر۔ فیر وی اوہدے دوالے ہواواں زمین دے گھمن نالوں کتے تیز دوڑدیاں نیں۔

چلی وچ ALMA ریڈیو دوربیناں ورت کے، ناسا دی اگوائی والی اک ٹیم نے ٹائٹن دے اسمان وچ اک گیس نوں 2016 تے 2023 وچکار ست تاریخاں اُتے ٹوریا۔ اوہدی ڈوپلر تبدیلی دسدی اے کہ ہوا 200 توں 490 کلومیٹر اُتے کنی تیز چلدی اے۔

خط استوا دے نیڑے ہواواں 240 میٹر فی سیکنڈ تک اپڑیاں۔ اپریل تے مئی 2023 وچکار، صرف 27 دناں وچ اوہ 120 توں 159 میٹر فی سیکنڈ تک چھال مار گئیاں۔ ہور دکھن ول، اوہ مشکل نال ای بدلیاں۔

ٹائٹن دے دو مُکھ کمپیوٹر ماڈل ہولے موسمی رجحان دے پچھے ٹردے نیں۔ پر اوہ سب توں تیز ہواواں اُچے عرض بلد اُتے رکھدے نیں، تے خط استوا والیاں ہواواں دو گنا تک ہولیاں دسدے نیں۔ نقلاں وچ کجھ گھٹ اے۔

ماخذ: Temporal Variability of Titan's Middle-Atmospheric Zonal Winds from Southern Fall to Late Winter (2016–2023), https://arxiv.org/abs/2610.03635

کنڈھے ولوں ویکھیے تے کہکشاں (Milky Way) اک ٹکی اے: پرانے تاریاں دی موٹی ٹکی دے اندر نویں تاریاں دی اک پتلی ٹکی۔ ایس فرق دی وجہ اُتے چر توں بحث ہو رہی اے۔

سپین دی اگوائی والی اک ٹیم نے گایا دے ڈیٹا نال سورج دے نیڑے تاریاں دی عمر کڈھی۔ اوہناں دیاں عمراں 5% توں ودھ پکیاں نیں۔ اکو عمر تے بناوٹ والے تاریاں دے ٹولے بنائے گئے، تے ہر ٹولے دی موٹائی ناپی گئی۔

سب توں پرانے ٹولے سطح توں 1.26 کلوپارسیک توں ودھ اُچے جاندے نیں۔ صرف 2 ارب سالاں وچ، ایہ گھٹ کے تقریباً 0.5 رہ گیا۔ فیر، 10.85 ارب سال پہلاں، پتلا ہونا اچانک بہت ہولا ہو گیا۔

لکھاریاں دی سمجھ: جوان کہکشاں ہلچل وچ سی، تے اوہدے تارے جمدیاں ای موٹے سن۔ اوس جنگلی دور توں بعد، اک سکون والے زمانے نے پتلی ٹکی ہولی ہولی بنائی۔

ماخذ: A two-stage settling of the Milky Way disk revealed by precise ChronoGal ages, https://arxiv.org/abs/2610.03164

اک سوداگر نے کئی قصبیاں وچ جانا اے تے سب توں چھوٹے راہ نال گھر پرتنا اے۔ قصبیاں نوں اک مربعے وچ اٹکل پچو کھلارو۔ فیر سب توں چنگا چکر β ضرب اوہناں دی گنتی دے جذر وانگ ودھدا اے۔

1959 توں، ریاضی دان جاندے نیں کہ β موجود اے۔ ایہدی ٹھیک قیمت اجے وی پتا نئیں۔ کمپیوٹر دے چلن تقریباً 0.7124 دسدے نیں، پر ایہ ثبوت نئیں۔

آسٹن دی یونیورسٹی آف ٹیکساس دے دو کھوجی ہن ثابت کردے نیں کہ β، 0.6421 تے 0.8810 وچکار اے۔ پچھلی ثابت شدہ حد 0.6277 توں 0.90367 سی۔

دوویں حداں کمپیوٹر نال پرکھے وڈے حساباں اُتے کھلوتیاں نیں، اک گیاراں بعدی تکامل (integral)۔ لکھاری دسدے نیں کہ اوہناں نے مقالہ تیار کرن لئی مصنوعی ذہانت دا اوزار GPT-5.6 Sol Pro ورتیا۔ اوہ آکھدے نیں کہ ہر نتیجہ اوہناں نے آپ پرکھیا۔

ماخذ: New Bounds for the Euclidean TSP Constant, https://arxiv.org/abs/2610.02809

تبت دے پٹھار اُتے، جمی زمین ہر تھاں گرم ہو رہی اے۔ جتھے برف نال بھری مٹی پگھلدی اے، پوریاں ڈھلواناں بیٹھ کے تھلے ول وگ جاندیاں نیں۔ ایہناں زخماں نوں پچھے ہٹدیاں پگھلن والیاں ڈھیریاں (retrogressive thaw slumps) آکھدے نیں۔

فیر وی ایہ اپنے بنن دی تھاں بارے عجیب طرح چُنیدہ نیں۔ پورے پٹھار وچ، جانیاں پچھانیاں ڈھیریاں دا 90% زمین دے صرف 1.2% اُتے اے۔ کئی ڈھلواناں ڈگدیاں ڈھلواناں دے بالکل نال سلامت رہندیاں نیں۔

بیجنگ دی اک ٹیم نے 50 ماحولیاتی متغیر رلا کے ایہ نقشہ بنایا کہ ہر پہاڑی ڈھلوان کنی کمزور ہوئی اے۔ ست وچوں پنج علاقیاں وچ، سب توں کمزور 10% ڈھلواناں وچ اوسط نالوں 3.35 توں 5.09 گنا ودھ ڈھیریاں سن۔

کمزور ڈھلواناں رل کے کئی کلومیٹر چوڑے جُڑے علاقے وی بناندیاں نیں، تے ڈھیریاں اوتھے کٹھیاں ہوندیاں نیں۔ اجیہے نقشے انجینئراں نوں دس سکدے نیں کہ سڑکاں تے ہور ڈھانچیاں اُتے پہلاں کتھے نظر رکھنی اے۔

ماخذ: Spatially Organized Hillslope Weakening Localizes Retrogressive Thaw Slumps across the Tibetan Plateau, https://arxiv.org/abs/2610.03046

مونگے اپنی زندگی نکے نکے تردے لارویاں دے طور تے شروع کردے نیں، جنہاں دی لمبائی ملی میٹر دے اک حصے توں کجھ ملی میٹر تک ہوندی اے۔ دناں یا ہفتیاں تک وہن توں بعد، اوہناں نوں سمندر دے تھلے اُتے بہنا پیندا اے۔ تھلے دے نیڑے، ایہ پانی نال اک لڑائی اے۔

الینوائے تے پیری-سکلے دی اک ٹیم نے اُبھریاں دھاریاں والے سمندری تھلے اُتے لہراں نال چلدے وہاء وچ لارویاں دی نقل (simulation) کیتی۔ اوہناں نے دو خوبیاں بدلیاں: ترن دی رفتار، 1 توں 4 ملی میٹر فی سیکنڈ، تے شکل، گول توں لمی تک۔

بہن دی کامیابی 0.7% توں 52.7% تک رہی، دس گنا تک دا فرق۔ تنگ دھاریاں یا چوڑے پاڑاں اُتے تیز ترن والے جتے۔ درمیانے پاڑاں اُتے لمے لارو چنگے رہے، بھنوراں تے سوار ہو کے پناہ تک اپڑے۔

سو سمندری تھلے دی شکل ایہ چھاندی اے کہ کیہڑے لارو وس سکدے نیں۔ ایہ مونگا چٹاناں دی بحالی لئی سطحاں بنان وچ مدد کر سکدا اے، یا اجیہیاں سطحاں جیہڑیاں چمبڑن والیاں جیواں نوں دور رکھن۔

ماخذ: Flow regime determines whether larval settlement hydrodynamics are governed by swimming speed or shape, https://arxiv.org/abs/2610.03596

یو کے بائیوبینک وچ، 60 سال یا ودھ عمر دے 42,293 لوکاں نے اک ہفتہ گٹ اُتے سرگرمی ناپن والا آلہ پایا۔ فیر بھُلن دی بیماری لئی اوہناں اُتے نظر رکھی گئی۔ اوسطاً اوہ دن وچ 40 منٹ درمیانی توں تکڑی سرگرمی کردے سن۔

فلوریڈا دی اک ٹیم نے سرگرمی تے بھُلن دی بیماری وچکار راہواں لبھیاں۔ مصنوعی ذہانت دے زبانی ماڈلاں نے متغیراں نوں چھانٹن وچ مدد کیتی، فیر اک الگورتھم نے ممکنہ وجہاں دا نقشہ بنایا۔

سب توں صاف راہ: ودھ سرگرمی، گھٹ ڈپریشن، گھٹ بھُلن دی بیماری۔ ڈپریشن ایس تعلق دا تقریباً 15% چکدا سی، بندیاں وچ 19% تے زنانیاں وچ 12%۔ سگریٹ، دل تے گردیاں دیاں بیماریاں والیاں راہواں گھٹ پکیاں سن۔

ایہ مشاہدے والا ڈیٹا اے، سو وجہ تے نتیجہ ثابت نئیں۔ ہو سکدا اے ڈپریشن وی لوکاں نوں گھٹ ہلن جلن ول لے جاوے۔ فیر وی، لکھاری ورزش نوں ڈپریشن دی جانچ نال جوڑن دی صلاح دیندے نیں۔

ماخذ: Causal discovery identifies pathways linking physical activity to dementia risk in the UK BioBank, https://arxiv.org/abs/2610.02221

امریکہ دے نیشنل انسٹی ٹیوٹس آف ہیلتھ (NIH) اپنا خرچہ اک اجیہے سافٹ ویئر نال گِندے نیں جیہڑا گرانٹاں دے خلاصے پڑھدا اے۔ ہر سال، موضوع وار کل رقماں کانگریس نوں جاندیاں نیں۔

مارچ 2025 وچ، NIH دی ہدایت نے DEI سرگرمیاں دی حمایت نہ کرن والیاں گرانٹاں وچوں "DEI زبان" کڈھن نوں آکھیا۔ نشان لائیاں 5,461 گرانٹاں وچوں 39.7% نے اک سال وچ ہر چھانٹیا لفظ گوا دتا، جدکہ پچھلے سال ایہ 0.08% سی۔

جنہاں منصوبیاں دے خلاصیاں وچ ہن کسے نسلی یا قومی گروہ دا ناں نئیں سی، اوہناں وچوں بہتیاں نے "اقلیتاں دی صحت" دا لیبل گوا دتا: صرف 15.7% نے رکھیا، جدکہ بغیر بدلے منصوبیاں دے 99.4% نے۔ فیر وی پیسہ جاری رہیا۔

جنسی تے صنفی اقلیتاں دا ناں لین والیاں گرانٹاں، تبدیلی (adjustment) توں بعد، 37.8 پوائنٹ ودھ ختم کیتیاں درج ہوئیاں۔ جو بچیا اوہدے لئی لکھاریاں دا لفظ: "اَن گنی سائنس"، اوہ تحقیق جیہدا پیسہ اجے وی دتا جاندا اے پر ہن درج نئیں ہوندی۔

ماخذ: Still funded, no longer counted: how NIH's 2025 award reviews changed what the government counts as minority health research, https://arxiv.org/abs/2610.03443

کروکس ریڈیومیٹر فزکس دا اک کلاسیک اے: پتلی گیس وچ پتلے پر۔ اک پر دا اک منہ گرم کرو تے اوہ ہلدا اے، گرم پاسا پچھے۔ گیس دے سالمے گرم منہ توں ودھ تیزی نال پرت کے وجدے نیں۔

کیوٹو یونیورسٹی وچ اک ٹیم نے ایہ دھکا سب توں سادے پر لئی حساب لایا: اک بے حد پتلی ٹکی، اک پاسا ودھ گرم۔ اوہناں نے گیس دے سالمیاں دی اپنی مساوات حل کیتی، پتلے پن دے ہر درجے اُتے۔

بہت پتلی گیس وچ دھکا سارے منہ اُتے کھلریا ہوندا اے۔ گاڑھی گیس وچ ایہ سنگڑ کے کنڈھے اُتے کٹھا ہو جاندا اے۔ اوہ کنڈھے دی پٹی اونی چوڑی اے جنا فاصلہ اک سالمہ دو ٹکراں وچکار طے کردا اے۔

ایہ اوس مفروضے نال میل کھاندا اے جیہڑا آئن سٹائن نے 1924 وچ بنایا سی۔ گاڑھی گیس وچ، سب توں ودھ رفتار تے آزاد ٹکی نوں صرف اوہدا کنڈھا دھکدا اے، جدکہ اوہدے منہ دا باقی حصہ اوہنوں روکدا اے۔

ماخذ: Radiometer effect on an infinitely thin circular disk, https://arxiv.org/abs/2610.02896