QUẢ CẦU LỬA GIỮA BAN NGÀY ĐƯỢC THEO DẤU ĐẾN TẬN BIỂN

Ngày 30 tháng 5 năm 2026, ngay sau 18:06 UTC, một quả cầu lửa sáng rực băng qua bờ biển Massachusetts giữa ban ngày và tắt hẳn phía trên vịnh Cape Cod. Người dân khắp vùng nghe thấy một tiếng nổ siêu thanh. Văn phòng Môi trường Thiên thạch (Meteoroid Environment Office) của NASA ước tính vật thể rộng khoảng 1,6 mét và nặng 5.600 kilôgam.

Một cảm biến của chính phủ Mỹ, được CNEOS của NASA/JPL công bố, cho biết năng lượng va chạm là 1,1 kiloton TNT. Theo bài báo, chỉ có ba sự kiện trong danh mục CNEOS năm 2025 mạnh hơn, và sự kiện này tương đương với tiểu hành tinh 2008 TC3 từng rơi xuống Sudan.

Những vật thể va chạm cỡ một mét rất hiếm, và quỹ đạo cùng thành phần của chúng hiếm khi được đo cùng lúc, nhất là vào ban ngày, khi camera sao băng gần như không thấy gì. Lần này, nhờ may mắn, cả một loạt thiết bị đang cùng theo dõi bầu trời.

Lần theo plasma

Radar sao băng SIMONe của Đài thiên văn Haystack thuộc MIT phát sóng ở tần số 31,65 MHz và thu tín hiệu từ năm trạm ở vùng New England. Ở tần số này, nó không nhìn thấy bản thân khối đá, mà nhìn thấy plasma do khối đá tạo ra khi xé toạc không khí.

Nó bắt được “tiếng vọng đầu” (head echo), tức plasma di chuyển cùng thiên thạch, từ độ cao khoảng 90 xuống 71 kilômét. Bên dưới đó, những tiếng vọng ngắn ngủi từ vệt nhiễu loạn phía sau tiếp tục kéo xuống tới 33,6 kilômét, một độ cao thấp bất thường. Nhóm nghiên cứu gọi điểm này là điểm cuối radar, nơi thiên thể được cho là vỡ ra. CNEOS xác định độ sáng cực đại ở 32,0 km, chỉ thấp hơn 1,6 km.

Kết hợp tất cả các tiếng vọng cho ra một quỹ đạo dốc hướng về phía đông nam, với vận tốc 26 kilômét mỗi giây ở độ cao 100 km.

Bản đồ vùng New England với các trạm radar, một điểm đặt camera và đường đi của quả cầu lửa kết thúc ở vịnh Cape Cod.

Hình học quan sát: các trạm thu của radar sao băng (tam giác), trạm phát (ngôi sao), radar thời tiết (hình thoi); đoạn màu xanh lam là đường đi mà radar sao băng nhìn thấy, các chấm đỏ là thiên thạch đang rơi do radar thời tiết ghi nhận. — Figure 2, Vierinen et al. (2026), arXiv:2610.24566, CC BY 4.0.

Thiên thạch trên radar thời tiết

Khi quả cầu lửa tắt, các mảnh còn sót lại tiếp tục rơi trong giai đoạn “bay tối” (dark flight). Những radar thời tiết thông thường đã bắt được chúng: radar ở Boston thấy tín hiệu từ 13,6 xuống 7,6 kilômét, cao hơn hẳn các đám mây, vốn có đỉnh ở khoảng 6,5 km. Một radar sân bay còn thấy những mảnh khác ở độ cao lớn hơn nữa.

Một mô hình bay tối sử dụng các tiếng vọng này cùng dữ liệu gió đo được xác định vùng rơi nằm trong vịnh, rộng khoảng 6 x 5 kilômét, ở vùng nước sâu chừng 34 mét. Sáu mảnh trong mô hình nặng từ 3,2 gam đến 1,4 kilôgam.

Bản đồ đường đồng mức thể hiện mật độ thiên thạch dự đoán ở vịnh Cape Cod, với các ngôi sao ghi khối lượng của từng mảnh.

Vùng rải thiên thạch dự đoán: đường liền là mật độ thiên thạch quan sát bằng radar; đường đứt là dự đoán mở rộng cho khối lượng từ 0,1 g đến 10 kg. — Figure 8, Vierinen et al. (2026), arXiv:2610.24566, CC BY 4.0.

Lắng nghe sóng xung kích

Nhóm nghiên cứu thu thập bản ghi áp suất từ mọi trạm mở trong bán kính 2.000 km: 199 cảm biến, gồm cả các thiết bị Raspberry Shake/Boom do người dân vận hành. Sáu cảm biến giá rẻ trong số đó, cách 65 đến 101 km, khi xét riêng lẻ thì không cho kết luận rõ ràng. Nhưng khi được phân tích chung như một “mạng tận dụng” (array of opportunity), chúng chỉ ra nguồn phát nằm trong khoảng một độ so với điểm cuối radar.

Từ chu kỳ của sóng hạ âm (infrasound), các tác giả ước tính năng lượng vào khoảng 0,5 kiloton, bằng một nửa con số của CNEOS nhưng vẫn nằm trong mức chênh lệch thường thấy của các phương pháp này.

Khối đá cứng không có họ hàng

Nhiều manh mối cho thấy đây là một thiên thể đặc và bền về mặt cơ học, có thể giàu sắt. Plasma xuất hiện muộn, chỉ ở dưới 90 km. Radar không cho thấy dấu hiệu vỡ nào trong suốt tiếng vọng đầu. Khối đá chịu được áp suất khoảng 7 megapascal, cao hơn ngưỡng vỡ điển hình của các thiên thạch đá thông thường. Và trận rơi này có nhiều mảnh lớn: phân bố khối lượng của nó là phẳng nhất từng được đo cho đến nay.

Quỹ đạo của nó nằm ngay trên ranh giới giữa sao chổi và tiểu hành tinh, và không có thiên thể mẹ hay mưa sao băng nào trùng khớp. Các tác giả nhấn mạnh rằng thành phần của nó vẫn cần được xác nhận bằng các thiên thạch thu hồi được, mà chúng thì phải được tìm thấy dưới đáy vịnh Cape Cod.