KARNUKAN GANO ƘWAYOYI SUNA WUCE ƘWAYOYIN

Karen gano abubuwa da mai kula da shi suna aiki a matsayin tawaga ta nau’ikan halittu biyu. Karen yana shaƙar ƙamshin da abokin aikinsa ba zai iya ji ba. Mai kula da shi ne ke yanke shawarar inda za su je, tsawon lokacin da za su zauna, da kuma wane martani na karen ne za a ɗauka a matsayin ganowa — wato “kira” (call). Yawancin bincike suna tantance waɗannan tawagogi ne ta sakamakonsu ko ta halaye da ba sa canzawa kamar irin kare ko horo. Bincike kaɗan ne suka kalli abin da ke faruwa a zahiri yayin bincike.

A yanayin gwaji mai sauƙi, tawagogi masu takardar shaida sukan sami fiye da kashi 90%. A yanayin da ya fi kama da na gaske, ƙwazonsu yana raguwa. Kuma tun bayan nazarin Pfungst a shekarar 1911 kan dokin nan Clever Hans, zargin da aka saba shi ne cewa mutane suna ba da alamomi ba da gangan ba: masu kula na iya jagorantar karnukansu ba tare da sun sani ba.

Bincike 109 a gaban kyamarori

Stephan Kaufhold, Federico Rossano da abokan aikinsu a Jami’ar California San Diego sun shirya gasannin gano abubuwa guda biyu da alƙalai ke tantancewa a harabar jami’ar, a lokacin bazara na 2025 da na 2026, tare da wani kamfanin ƙwararru na horar da karnuka. Ƙwararrun tawagogin gano miyagun ƙwayoyi talatin da bakwai — daga ’yan sanda, gidajen yari da kamfanonin tsaro masu zaman kansu, galibi da karnukan Belgian Malinois — kowace ta bincika wurare uku masu cike da kaya: wani fili a waje, rukunin motoci uku da wani ɗaki a ciki, da minti biyu zuwa huɗu ga kowane bincike.

Kowane wuri ya ɓoye ƙwayoyi na gaske guda biyu (methamphetamine, cocaine ko heroin) da wasu abubuwan yaudara: tsiran alade, cuku, biskit na kare, abincin dabbobin gida, da takardun kuɗi, sababbi da tsofaffi — tsofaffin takardun kuɗi sau da yawa suna ɗauke da burbushin ƙwayoyi. Masu kula ba su san inda komai yake ba, sai dai cewa akwai abubuwa biyu daidai da ake nema. Kyamarori da aka kafa da manhajar hangen kwamfuta (computer vision) sun bi kare da mai kula da shi har zuwa santimita, kuma masu rubuta bayanai sun rubuta kowane motsi, umarni da martanin kare.

Yadda aka naɗi bincike: wurare uku tare da abubuwan da ake nema (taurari) da abubuwan yaudara (murabba’ai), hanyoyin da kare (shuɗi) da mai kula (ja) suka bi yayin bincike ɗaya a cikin ɗaki, da jerin matakai daga abin da aka ɓoye zuwa kira. — Figure 1, Kaufhold, Terwilliger, Kefer & Rossano (2026), arXiv:2610.07129.

Kusa, amma babu martani

Sakamakon yana sa a yi tunani sosai. Masu kula sun yi kira 157, kuma kashi 41% daga cikinsu na ƙarya ne. Tawagogin sun gano abubuwa 92 cikin 218, wato kashi 42%, kuma rabin binciken suna da aƙalla kiran ƙarya ɗaya. Ƙwazo ya bambanta ƙwarai: tawagogi biyar ba su gano ko ɗaya daga cikin abubuwa shida da suke nema ba, babu tawagar da ta gano dukkan shida, kuma mafi kyau ta kira abinta na farko daƙiƙa 7 bayan ta tsallake layin farawa.

Abin da ya fi ba da mamaki shi ne inda aka rasa ganowar. Rufe wuri ba shi ne matsalar ba: karnukan sun zo kusa da mita ɗaya na kashi 92% na abubuwan da ake nema. An wuce abubuwan da aka rasa sau uku a tsaka-tsaki (median), na kusan daƙiƙa 8 gaba ɗaya — ba ƙasa da abubuwan da aka gano a ƙarshe ba. Haka kuma masu kula ba sa watsi da karnukansu: sun kira 89 daga cikin abubuwa 91 da karensu ya nuna.

Asarar ta faru ne a lokacin haɗuwa. Idan aka ɗauki kowace wucewa a cikin mita ɗaya a matsayin gwaji, kare ya mayar da martani ga ƙwaya a kashi 17% na wucewa — kusan ɗaya cikin shida — kuma ga abin yaudara a ƙasa da kashi 4%. Don haka karnukan sun bambance ƙwayoyi da abubuwan yaudara a fili; kawai sau da yawa suna wucewa ba tare da sun mayar da martani ba. Kashi 4% kawai na ganowa ne suka faru a wucewa ta farko.

Karnuka sun fi mayar da martani kusa da ƙwayoyi fiye da kusa da abubuwan yaudara, amma duk da haka a cikin ƙananan adadin wucewa kawai. — Figure 4, Kaufhold, Terwilliger, Kefer & Rossano (2026), arXiv:2610.07129.

Babu Clever Hans a gani

A cikin wucewa 1,590 da babu martani, masu kula sun yi ɗabi’a iri ɗaya kusa da ƙwayoyi kamar kusa da abubuwan yaudara: nuni, motsin hannu, ba da umarni da tafiya a adadi iri ɗaya. Har ma sun yi motsin hannu ƙasa kafin kiran ƙarya fiye da kafin na gaskiya. A nan, babu abin da ke nuna cewa masu kula sun jagoranci karnukansu — ko da yake marubutan sun lura cewa ba a auna alamomi masu dabara ba, kamar kallo ko jan igiya, kuma alƙalan da ke kallon binciken sun san inda ƙwayoyin suke.

Wani abu daban ya canza ɗabi’a: agogo. A daƙiƙa 30 na ƙarshe, kira ya ninka sau uku, na gaskiya da na ƙarya, kuma karnuka sun fi mayar da martani ga abubuwan yaudara sosai.

Abubuwan yaudara, ba tawagogi ba

Gano abubuwan da ake nema hali ne na tawaga mai ɗan dorewa. Kiran ƙarya ba haka yake ba: sun dogara ne da binciken da kuma takamaiman abubuwa — tsiran alade sun jawo kiran ƙarya 19, tsofaffin takardun kuɗi 17. Saurin tawagar shi ne kawai siffar binciken da ke da alaƙa da nasara, galibi a cikin tawaga ɗaya, wanda marubutan suka gabatar a matsayin alamar yadda bincike ke tafiya, ba shawarar a yi tafiya da sauri ba. Karnukan Malinois da karnukan da suka saba aiki ba tare da igiya ba su ma sun fi kyau; ƙwarewar mai kula da takardun shaidarsa ba su yi hasashen nasara ba.

Marubutan sun jaddada cewa waɗannan lambobi ba ƙiyasin daidaito ba ne a duniyar gaske, kuma tawagogi 37 ƙaramin samfuri ne. Fassararsu: kare ne ke yanke shawarar ko zai mayar da martani, mai kula ne ke yanke shawarar inda, tsawon lokaci da sau nawa zai shaƙa — kuma nasara ta haɗin gwiwar ce, ba ta ɗayansu shi kaɗai ba.