जे चित्र तुम्हाला आवडते, ते माणसाने बनवले असे तुम्हाला वाटते

प्रतिमा-जनित्रे (image generators) आता अशी चित्रे तयार करतात जी लोक माणसाच्या कामापासून खात्रीने वेगळी ओळखू शकत नाहीत. अशा कलेचे आपण मूल्य कसे ठरवतो यावरील बहुतेक संशोधन, लोकांना सांगितले जाते तेव्हा काय होते हे पाहते: एखादे चित्र AI ने बनवलेले आहे असे लेबल लावा, आणि ते त्यांना कमी आवडते, आणि कमी सुंदर, कमी सखोल आणि कमी सर्जनशील वाटते. ऑनलाइन मात्र, कलेसोबत क्वचितच विश्वासार्ह लेबल असते. लोक प्रतिमांवरून स्क्रोल करत पुढे जातात आणि त्या कोणी बनवल्या हे स्वतःच ठरवतात. ही खाजगी समजूत त्यांना काय आवडते याच्याशी कशी जोडलेली असते?

पन्नास चित्रे, अकरा हजार परीक्षक

2024 च्या शरद ऋतूत, Astral Codex Ten या ब्लॉगने एक “AI Art Turing Test” प्रसिद्ध केली: रेनेसान्स चित्रकलेपासून डिजिटल कलेपर्यंतच्या शैलींतील 50 चित्रे. चोवीस चित्रे माणसांनी बनवलेली, नावाजलेली कामे होती — पंधराव्या शतकातील फलक-चित्रांपासून (panel paintings) समकालीन डिजिटल चित्रणापर्यंत. सव्वीस चित्रे AI कला बनवणाऱ्या लोकांनी प्रतिमा-जनित्रांच्या साहाय्याने बनवली होती, आणि विस्कळीत मजकूर किंवा बेढब हात यांसारखे उघड दोष काढून टाकण्यासाठी तपासली गेली होती. 11,000 हून अधिक लोकांनी प्रत्येक चित्राबद्दल निर्णय दिला: माणूस की AI? मध्यगा (median) प्रतिसादकाची 60% उत्तरे बरोबर आली — निव्वळ अंदाजापेक्षा चांगली, पण विश्वासार्हतेपासून खूप दूर.

प्रतिसादकांनी आपले आवडते चित्र, ओळखण्याची आपली मुख्य रणनीती, कलेशी आपला परिचय आणि AI कलेबद्दलचे आपले मत, 1 (“तिटकारा”) ते 5 (“प्रेम”) अशा श्रेणीवर, हेही सांगितले. आयोजकाने ही उत्तरे निनावी करून प्रसिद्ध केली. स्टीव्हन्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीचे Zihan Chen आणि Di Zhu, आणि मॅसॅच्युसेट्स विद्यापीठ, बॉस्टन येथील Lei Nico Zheng यांनी सर्व 542,208 निर्णयांचे विश्लेषण केले.

आवडती चित्रे माणसाची वाटतात

हे विश्लेषण त्या 9,152 प्रतिसादकांवर आधारित आहे ज्यांनी असे आवडते चित्र सांगितले, ज्याबद्दल त्यांनी निर्णयही दिला होता. त्यांनी त्याला 76.6% वेळा माणसाने बनवलेले म्हटले. इतर प्रतिसादकांनी तीच चित्रे केवळ 54.6% वेळा माणसाने बनवलेली ठरवली. लेखकांनी प्रत्येक आवडत्या चित्राची तुलना, त्या व्यक्तीच्या सर्वसाधारण सवयी आणि त्या चित्राचे सर्वसाधारण रूप यांवरून जे भाकीत होईल त्याच्याशी केली: आवडते चित्र माणसाने बनवलेले ठरवले जाण्याची शक्यता 22.1 टक्के-अंकांनी अधिक होती.

हा ओढा चित्रागणिक दिसून आला. तो सर्व 50 चित्रांसाठी धन होता, 5.3 ते 38.1 अंकांपर्यंत. Ancient Gate हे AI चित्र, जे बहुतेक लोकांनी ओळखले, त्याला त्याच्या 22% चाहत्यांनी माणसाचे म्हटले, तर इतर सर्वांपैकी 9% जणांनी; Paris Scene, हेही AI ने बनवलेले, त्याला त्याच्या 96% चाहत्यांनी, तर इतरांपैकी 83% जणांनी. शैलीमुळे याचे स्पष्टीकरण मिळत नाही: प्रत्येक आवडत्या चित्राची तुलना केवळ सारख्या दिसणाऱ्या चित्रांशी केली तरीही 19 ते 20 अंक उरतात. प्रसिद्ध चित्रे ओळखणे हेही कारण नाही: ज्या 4,704 लोकांनी यापैकी एकही चित्र आधी पाहिले नव्हते, त्यांच्यात हे अंतर 22.6 अंक होते.

आवडती चित्रे (निळी), तीच चित्रे चाहते नसलेल्यांनी (राखाडी) ठरवल्यापेक्षा अधिक वेळा माणसाची ठरवली जातात, ती AI ने बनवलेली असोत वा माणसाने (A). प्रत्येक बिंदू म्हणजे एक चित्र: त्याचे चाहते त्याला इतर सर्वांपेक्षा अधिक वेळा माणसाचे म्हणतात (B). — Figure 1, Chen, Zhu & Zheng (2026), arXiv:2610.38113.

आवडत्या चित्रांमध्ये यंत्रे

AI ने बनवलेल्या आवडत्या चित्रांसाठी (+21.8 अंक) आणि माणसाने बनवलेल्या चित्रांसाठी (+22.4) हा परिणाम सारखाच होता. म्हणजे, लोक आपल्याला आवडणाऱ्या माणसांच्या उत्कृष्ट कलाकृती बरोबर ओळखत आहेत, एवढेच हे नाही. आणि या चाचणीत, एखादे चित्र आवडणे हा मुळीच संकेत नव्हता: आवडत्या चित्रांपैकी 55.6% AI प्रतिमा होत्या, चाचणीतील त्यांच्या वाट्यापेक्षा (50 पैकी 26, 52%) थोड्या जास्त, आणि सर्वाधिक लोकप्रिय आवडत्या चित्रांपैकी 10 पैकी 6 AI ने बनवलेली होती. सर्वांत लोकप्रिय चित्र, AI ने बनवलेले Riverside Cafe, त्याचे 642 चाहते होते. जी चित्रे माणसाने बनवली आहेत याची लोकांना सर्वाधिक खात्री होती, त्यांपैकी 30% AI ने बनवलेली होती.

AI कलेचा तिटकारा असणाऱ्यांमध्येही

मतांनी निवडींना आकार दिला, पण कोणी विचार करेल त्यापेक्षा कमी. AI कलेबद्दल सर्वाधिक नकारात्मक असणाऱ्यांपैकी 47% जणांनी AI ने बनवलेले आवडते चित्र निवडले, तर सर्वाधिक सकारात्मक असणाऱ्यांपैकी 60% जणांनी. त्यांचे आवडते चित्र AI ने बनवलेले असताना, सर्वाधिक नकारात्मकांपैकी 80% जणांना वाटले की ते माणसाने बनवले होते, तर सर्वाधिक सकारात्मकांपैकी 56% जणांना. ते सर्वांनाच माणसाची वाटणारी AI चित्रे निवडण्याकडे झुकले, आणि तीच चित्रे इतरांपेक्षा अधिक वेळा माणसाची ठरवली.

परिणाम: प्रत्येक मत-गटात, एक तृतीयांश ते दोन पंचमांश प्रतिसादकांनी (33.5% ते 40.8%) AI ने बनवलेले असे आवडते चित्र सांगितले, जे माणसाचे आहे असे त्यांना वाटत होते. सर्वाधिक नकारात्मक गट एकूण पाहता प्रत्यक्षात सर्वांत अचूक होता, 63.9% — तरीही त्याने स्वतःची AI ने बनवलेली आवडती चित्रे केवळ 20% वेळा ओळखली.

“तिटकारा” (1) पासून “प्रेम” (5) पर्यंत: डावीकडे AI आवडती चित्रे कमी, पण त्यांपैकी अधिक माणसाची मानलेली (A); आवडत्या चित्राचा परिणाम आकसतो, पण कधीच नाहीसा होत नाही (B). — Figure 2, Chen, Zhu & Zheng (2026), arXiv:2610.38113.

ओळखण्याच्या कौशल्यांनीही संरक्षण दिले नाही. ज्यांची मुख्य रणनीती लहान चुका शोधणे होती, जसे चुकीच्या संख्येने बोटे असलेले हात, त्यांच्यात 23.4 अंकांचा परिणाम दिसला. स्वतःला कलातज्ज्ञ म्हणवणारे सर्वांत अचूक गट होते, 66.9%, पण तरीही त्यांच्यात 22.8 अंक दिसले. AI कला हे आपले काम किंवा सर्वांत मोठी आवड आहे असे सांगणाऱ्या केवळ 63 लोकांमध्ये खूपच लहान परिणाम दिसला, 7.4 अंक — एका मोठ्या अभ्यासासाठी एक धागा.

कविता, आधी गुण दिलेल्या

चित्रांच्या चाचणीत, आवडती चित्रे सर्व अंदाजांनंतर सांगितली गेली. दुसरा डेटासंच हा क्रम उलटा करतो. कवितेवरील एका प्रकाशित प्रयोगात, 230 लोकांनी दहा कवितांना, त्या कोणी लिहिल्या याचा अंदाज करण्यापूर्वी, गुण दिले: Chaucer, Shakespeare, Dickinson, Eliot आणि Lasky यांच्या पाच, आणि इतर कवींच्या शैलीत ChatGPT 3.5 ने निर्माण केलेल्या पाच. त्यांनी AI कवितांना अधिक गुण दिले (7 पैकी 5.30 विरुद्ध 4.18) आणि केवळ 47.3% वेळा बरोबर अंदाज केला, योगायोगापेक्षाही कमी. तरीही, प्रत्येक अतिरिक्त गुणासोबत “माणूस” या निर्णयाची शक्यता 11.5 अंकांनी वाढत होती, दोन्ही प्रकारच्या कवितांसाठी. एखाद्या व्यक्तीला माणसाच्या वाटलेल्या आणि AI च्या वाटलेल्या कवितांमधील गुणांचे अंतर, 0.89 गुण, हे वाचकांना लेखक केवळ सांगण्याच्या परिणामाइतकेच होते, 0.81 गुण.

आवड हाच पुरावा

काही प्रतिसादकांनी हे स्पष्टच म्हटले: “हे कृत्रिम बुद्धिमत्तेने लिहिलेले असण्यासाठी फारच चांगले वाटते.” सौंदर्य, भावना किंवा सर्जनशीलतेची प्रशंसा करणाऱ्या स्पष्टीकरणांसोबत 80% वेळा “माणूस” हा निर्णय आला. हा दुवा कोणत्या दिशेने चालतो हे लेखक ठरवत नाहीत: एखादी कलाकृती माणसाने बनवली आहे असे मानल्याने तिचे आकर्षण वाढू शकते, तिचे आकर्षण हा माणूस-निर्मात्याचा पुरावा मानला जाऊ शकतो, आणि ही दोन्ही एकमेकांना पोसू शकतात. डेटा कार्यकारणभाव दाखवत नाही, आणि प्रतिसादक हे एकाच ब्लॉगचे स्वयंसेवक वाचक होते, बहुधा बहुतेक लोकांपेक्षा AI बद्दल अधिक उत्सुक.

त्यांचा निष्कर्ष पुढे पाहतो. निर्माण केलेली चित्रे, कविता आणि संगीत माणसाच्या कामापासून वेगळे ओळखता येईनासे होत असताना, एखादी गोष्ट कोणी बनवली याबद्दल लोकांचा जो विश्वास असेल, तो त्यांना ती किती आवडते याच्याशी गुंतलेला असेल — लेखकांच्या मते, आपला स्वतःचा आनंद पुरावा मानण्याऐवजी, एखादी कलाकृती कुठून आली याबद्दल विश्वासार्ह माहिती असण्याच्या बाजूने हा एक युक्तिवाद आहे.