جنگلی تھݨدھاری انسانی دولت نالوں ودھ نابرابر نیں
فطرت کنی نابرابر اے؟ ماحولیات دان چر توں جاندے نیں پئی وڈے تھݨدھاری نکیاں نالوں گھٹ آبادی گھݨتا وچ رہندے نیں، تے سب توں وڈے گھاہ خور بہت تیزی نال گھٹ رہے نیں۔ جنگلی خشکی دے تھݨدھاریاں دے بایوماس — کسے نسل دے ہر جی دا کُل بھار — دی اک نویں عالمی مردم شماری ایس عدم توازن نوں اک اکلے انک نال دسن دا اک راہ دیندی اے۔
تولوز دی تھیوریٹیکل فزکس لیبارٹری دے کلاؤس ایم فرام (Klaus M. Frahm) تے دیما ایل شیپیلیانسکی (Dima L. Shepelyansky)، تے بیزانسوں دے UTINAM انسٹی ٹیوٹ دے ہوزے لاژ (José Lages) نے اوہ اوزار ادھار لئے جیہڑے معیشت دان دولت دی نابرابری ناپن لئی ورتدے نیں۔
نسلاں نوں گھراں وانگ سمجھنا
2023 وچ چھپی مردم شماری 4,795 نسلاں نوں گھیردی اے جیہناں دا رلیا بایوماس 2.24 × 10¹³ گرام، یعنی لگ بھگ 22 ملین ٹن اے۔ لکھاری ہر نسل نوں اک “گھر” تے اوہدے کُل بایوماس نوں اوہدی “دولت” سمجھدے نیں۔ فیر اوہ لورینز وکر — سب توں غریب x% گھراں کول کُل دولت دا حصہ — بناؤندے نیں، تے جینی کوایفیشنٹ کڈھدے نیں، جیہڑا 0 (پوری برابری) توں 1 (اک گھر سب کجھ دا مالک) تیک جاندا اے۔
دوویں سرے حیران کن نیں:
- صرف چٹی پوچھل والا ہرن سارے جنگلی خشکی دے تھݨدھاری بایوماس دا 12% اے، اوہدے مگروں جنگلی سور (8.7%) تے افریقی جھاڑی ہاتھی (5.9%)؛
- دوجے سرے اُتے، نیو کیلیڈونیا دے سارے لمے کناں والے چمگادڑ رل کے اندازاً 14.4 گرام دے نیں، مدیرا پپسٹریل 218.9 گرام تے سری لنکا دا برساتی جنگل والا چھچھوندر 466.1 گرام۔
سب توں بھاریاں تے سب توں ہولیاں نسلاں وچکار، کُل بایوماس لگ بھگ 200 ارب گنا وکھرا اے۔
0.944 دا جینی
جنگلی تھݨدھاری بایوماس دا جینی کوایفیشنٹ 0.944 نکلدا اے۔ مقابلے لئی، مقالہ 2021 وچ ملکاں دے دولت جینی کوایفیشنٹ 0.59 تے 0.90 وچکار، تے ساری دنیا لئی 0.889 دسدا اے۔ ایس پیمانے نال، جانوراں دی دنیا اوس لسٹ دی ہر انسانی معیشت نالوں ودھ نابرابر اے۔
ونڈ وی ایہو گل آکھدی اے:
- سب توں ہولیاں 50% نسلاں کول بایوماس دا صرف 0.23% اے؛
- سب توں بھاریاں 10% کول 92% اے؛
- سب توں اُتلیاں 1% کول 63%، تے سب توں اُتلیاں 0.1% — بس کجھ نسلاں — کول 31%۔
مقالہ ایہنوں ورلڈ ان ایکویلٹی رپورٹ 2022 نال ملاؤندا اے، جیہنوں ایہ انسانی دولت لئی دسدا اے: دنیا دی آبادی دا غریب ادھ 2% دا مالک اے، سب توں امیر 10% کول 75% اے۔
نابرابری دا اک طبیعیات دان ماڈل
فیر لکھاری اک ماڈل پرکھدے نیں جیہڑا اوہناں نے پہلاں انسانی دولت لئی پیش کیتا سی، دولت تھرمالائزیشن مفروضہ (wealth thermalization hypothesis)۔ ایہدے وچ، دولت دیاں قدراں — ایتھے بایوماس — اک طبیعی نظام وچ توانائی دے درجیاں وانگ ورتدیاں نیں جیہڑا رالے–جینز توازن اکھواؤن والی حالت وچ ٹک جاندا اے۔ گھٹ کُل توانائی اُتے، ایہ نظام اک “گاڑھا پن” وکھاؤندا اے: بہتی آبادی تھلے اکٹھی ہو جاندی اے، جدوں کہ اک بہت نکی “اشرافیہ” (oligarchy) سکھر اُتے بہندی اے۔
ماڈل دا اک ودھایا روپ اصلی تھݨدھاری بایوماس دی لورینز وکر تے اوہدے نال جڑی پیریٹو وکر دوہاں نوں چار درجیاں (orders of magnitude) تیک دوبارہ بناؤندا اے۔ ایہ صرف سب توں ہولیاں نسلاں لئی ہٹدا اے، جیہنوں لکھاری کمزور تعاملاں نال جوڑدے نیں — مثال وجوں اوہناں نسلاں لئی جیہڑیاں مدیرا پپسٹریل وانگ وکھریاں تھاواں تیک محدود نیں۔ اوہناں دے پرانے کم موجب، ایہو ڈھانچہ قومی دولت، کمپنیاں دی قدر، بٹ کوائن لین دین، کاربن اخراج، چوݨی ووٹاں تے پہلے ناواں دی مقبولیت نوں وی بیان کردا اے۔
ہرن پیسے وانگ کیوں ورتن؟
لکھاری اک تشبیہ دیندے نیں: اک گیس وچ، ایٹماں وچکار لگ بھگ کوئی وی کمزور تعامل، تفصیلاں کجھ وی ہون، توانائیاں دی اکو ونڈ ول لے جاندا اے۔ ایسے سوچ نال، اوہ آکھدے نیں پئی نسلاں وچکار شکار تے مقابلے دا جال کسے خاص ماحولیاتی طریقہ کار دے فیصلہ کن ہوئے بنا ایہ ونڈ پیدا کر سکدا اے۔ ایہ اک مفروضہ اے، ثبوت نہیں — مقالہ وکراں بٹھاؤندا اے؛ ایہ نہیں لبھدا پئی ہرن، سور تے چھچھوندر اصل وچ “بایوماس” کیویں وٹاندرا کردے نیں۔
لکھاریاں موجب ایہ نتیجہ جسمانی ناپ تے آبادی گھݨتا نوں جوڑن والے جانے پچھانے ماحولیاتی اصولاں نال میل کھاندا اے، تے ونڈ دے بھارے سرے دیاں کجھ نسلاں اوہی نیں جیہناں اُتے ماحولیاتی تے انسانی دباء سب توں ودھ پے سکدا اے۔ سمندری تھݨدھاری باہر رکھے گئے: مردم شماری صرف دس سب توں بھاریاں سمندری نسلاں لئی پکے انک دیندی اے۔