۲ نومبر ۲۰۲۶ دا شمارہ

زلزلیاں دیاں پیشین گوئیاں دسدیاں نیں کہ کسے فالٹ (fault) دے ٹٹن دا کِنا امکان اے۔ اوہ کدی نہیں دسدیاں کہ ٹٹنا کتھوں شروع ہووے گا۔ 2019 وچ، اک جاپانی ٹیم نے فیر وی کوشش کیتی۔

اوہناں دا سراغ: b-ویلیو (b-value)۔ ایہہ نکے زلزلیاں دا وڈیاں نال مقابلہ کردی اے، تے دباؤ ودھن نال گھٹدی اے۔ 2016 توں بعد، ہیناگو (Hinagu) فالٹ دے نال نال ایہہ صرف اک تھاں تے گھٹی۔

28 جولائی 2026 نوں، 7.1 شدت دا اک زلزلہ ہیناگو فالٹ اُتے آیا۔ ایہدا مرکز (epicentre) اوہناں دے 2019 والے چوکور دے کنارے توں 2.9 کلومیٹر دُور سی۔ ایہدی شروعات دی تھاں، 16 کلومیٹر ڈونگھی، گھٹ b والے علاقے دے اندر سی۔

لکھاریاں دی جانکاری مطابق، کسے وڈے زلزلے دی شروعات دی تھاں کدی وی پہلاں چھاپ کے نہیں دسی گئی سی۔ اوہناں دا اگلا امیدوار فالٹ دا اک موڑ اے، جیہڑا اجے وی کھچاؤ ہیٹھ اے۔ اوہ کوئی تریخ نہیں دیندے، صرف اک تھاں۔

ماخذ: Advance identification of where the 2026 Kumamoto earthquake would begin, https://arxiv.org/abs/2610.39393

سپرنووا SN 2024afav تاریاں دے پھٹن دیاں سب توں چمکدار قسماں وچوں اک اے۔ ایہدی روشنی ٹمٹماؤندی رہی، تیز توں تیز۔ فلکیات دان ایہنوں چرپ (chirp) آکھدے نیں، کسے سپرنووا وچ پہلی واری۔

شک کیتا جاندا انجن اک نواں جمیا میگنیٹار (magnetar) اے، یعنی تیز گھمدا اک نیوٹران تارا۔ اندر ڈِگدی گیس دی اک ترچھی ٹِکی ایہدے دوالے ڈولدی اے۔ اوہ ڈولنا روشنی نوں چڑھاؤندا تے لاہندا اے۔

تِن امریکی فلکیات داناں نے اک اجیہا رشتہ کڈھیا جو ہر اَن جاتی سیٹنگ توں آزاد اے۔ صرف شروع والی چرپ دے کے، ایہنے فیصلہ سنا دتا۔ ٹمٹماہٹ نوں دن 150 دے نیڑے تیز ہونا بند کرنا پوے گا، فیر ہولی ہونا پوے گا۔

نویں ڈیٹا نے پنج ہور اُبھار وکھائے، جیہڑے ہُن اک دوجے توں دُور ہو رہے سن۔ چرپ دن 147 اُتے پرتی، 3 دن اگے پچھے۔ بے ترتیب شور ایہہ نمونہ 0.1% توں وی گھٹ سمولیشناں وچ نقل کردا اے۔

ماخذ: A universal relation predicts the observed reversal of a supernova chirp, https://arxiv.org/abs/2610.39240

2024 وچ، اک بلاگ نے 50 تصویراں لائیاں۔ چھبی تصویراں AI نال تصویراں بناؤن والے پروگراماں (image generators) توں آئیاں سن، تے اوہناں وچوں صاف دسدیاں غلطیاں چھانٹ دتیاں گئیاں سن۔ 11,000 توں ودھ پڑھن والیاں نے اٹکل لائی کہ کیہڑیاں کسے انسان نے بنائیاں۔ وچکارلا (median) سکور 60% سی۔

پڑھن والیاں نے اپنی اک پسندیدہ تصویر وی دسی۔ اوہناں نے اوہنوں 76.6% واری انسان دی بنائی آکھیا۔ دوجے پڑھن والیاں نے اوہناں ای تصویراں نوں صرف 54.6% واری انسان دی بنائی آکھیا۔

جدوں پسندیدہ تصویر AI دی بنائی ہوندی سی، کھچ اونی ای تکڑی سی۔ دس سب توں مشہور پسندیدہ تصویراں وچوں چھ AI توں آئیاں سن۔ اک تصویر جیہنوں بہتے پڑھن والیاں نے AI دی پچھان لیا، اوہنے اپنے 22% چاہن والیاں نوں دھوکا دے دتا۔

جیہڑے پڑھن والے AI آرٹ توں نفرت کردے نیں، اوہناں نے وی 47% واری AI دی بنائی پسندیدہ تصویر چُنی۔ اوہناں وچوں پنجاں وچوں چار نے سمجھیا کہ ایہہ کسے انسان نے بنائی اے۔ نظماں، جیہناں نوں اٹکل توں پہلاں نمبر دتے گئے، اوہو نقشہ وکھاؤندیاں نیں۔

ماخذ: Beauty Is Human: When People Love AI-Generated Art, They Think a Human Made It, https://arxiv.org/abs/2610.38113

میموری دا اک بِٹ مٹاؤن دی گرمی دی اک گھٹو گھٹ قیمت اے۔ لینڈاؤر (Landauer) نے ایہہ 1961 وچ کڈھی سی۔ کیہ کوئی اصلی، نِکا جیہا بِٹ ایہدے نیڑے اپڑ سکدا اے؟

یروشلم دی اک ٹیم نے نائیوبیم دی اک پتلی تہہ وچ اک ورٹیکس (vortex)، یعنی نینو پیمانے دا اک بھنور، قید کیتا۔ تہہ 4.2 کیلون اُتے سی۔ بھنور دو ٹوئیاں وچوں کسے اک وچ ٹِکدا اے، جو نینو میٹراں دی دُوری اُتے نیں۔ کھبے یا سجے: ایہو اک بِٹ اے۔

اک مقناطیسی خوردبین نے ایہدی حرکت نینو میٹر دے اک ٹوٹے تیکر ویکھی۔ دھکے تے حرکت وچکار پچھڑ نے خرچ ہوئی توانائی دس دتی۔ کسے تھرمامیٹر دی لوڑ نہیں۔

کجھ ناپاں تے لینڈاؤر دی حد توں وی تھلے چلیاں گئیاں۔ کوئی قانون نہیں ٹٹیا: بھنور نوں اگے پچھے جھلانا ایہنوں مٹانا نہیں۔ سچے مٹاؤن دیاں سمولیشناں حد دا لگ بھگ پنج گُنا دیندیاں نیں۔

ماخذ: Approaching Landauer's limit in a single superconducting vortex memory bit, https://arxiv.org/abs/2610.37753

کشش ثقل وقت دی چال بدل دیندی اے۔ کسے گھڑی نوں اک میٹر اُچا کرو، تے اوہدی رفتار 10¹⁶ وچوں اک حصہ بدل جاندی اے۔ اج دیاں سب توں چنگیاں گھڑیاں ایہہ محسوس کر سکدیاں نیں۔

چن تے سورج دھرتی نوں بگاڑدے نیں تے ساڈے پیراں تھلے کشش ثقل نوں ہلاؤندے نیں۔ گھڑیاں وی اوہناں نال جھولدیاں نیں، 10¹⁷ وچوں پنج حصیاں تیکر۔ ایہہ تال دن وچ اک یا دو واری دہرائی جاندی اے۔

یورپ دیاں لیباں نے لگ بھگ 800 km دی دُوری اُتے، فائبر نال جُڑیاں آپٹیکل گھڑیاں دا ٹاکرا کیتا۔ اک چُکی جان والی گھڑی جرمنی توں تورینو (Turin) لے جائی گئی۔ ہر جوڑے وچکار فرق جوار بھاٹے نال ودھدا تے گھٹدا رہیا۔

جوار بھاٹے دا سگنل اک دن توں گھٹ وچ اُگھڑ آیا۔ سارے ٹاکریاں وچ، ناپے تے پیشین گوئی کیتے دا تناسب 1.00 ± 0.12 نکلیا۔ اگلا نشانہ: کشش ثقل وچ گھٹ اگاؤں دسیاں جان والیاں تبدیلیاں، جیویں میگما (magma) یا زمینی پانی۔

ماخذ: Optical clock network tracks tidal variations of the gravity potential, https://arxiv.org/abs/2610.39635

کوئی وی شکل لوو تے اوہنوں ٹوٹیاں وچ کٹو، ہر ٹوٹا پوری شکل نالوں تھوڑا جیہا گھٹ چوڑا۔ کِنے ٹوٹیاں دی اجازت دینی پوے گی؟ 1933 وچ، Borsuk نے اٹکل لائی: ڈائمینشناں (dimensions) دی گنتی نالوں اک ودھ۔

دو ڈائمینشناں وچ، تِن ٹوٹے ہمیشہ کافی نیں۔ تِن وچ، چار۔ بہت ودھ ڈائمینشناں وچ، اٹکل غلط نکلدی اے۔ چار ڈائمینشناں پہلا کیس اے جو ہُن تیکر حل نہیں ہویا۔

سب توں چنگی ثابت کیتی حد نَو اُتے سی، فیر ایس ورھے دے شروع وچ اٹھ۔ چار ریاضی دان ہُن وکھاؤندے نیں کہ ست ہمیشہ کافی نیں۔ ست گولے، ہر اک شکل دی چوڑائی توں ذرا کو گھٹ، اوہنوں ڈھک سکدے نیں۔

سب توں اوکھے کیس 23,494 ڈبیاں وچ ونڈے گئے، ہر اک پکیاں کسراں نال جانچیا گیا، بنا کسے گولائی (rounding) دے۔ ChatGPT نے اوہناں نوں رستہ لبھن وچ مدد دتی؛ اوہناں نے ہر قدم آپ جانچیا۔ کیہ پنج کافی نیں؟ ایہہ سوال اجے وی کھلا اے۔

ماخذ: Borsuk number in four dimensions is at most seven, https://arxiv.org/abs/2610.39078

1859 وچ، کیرنگٹن (Carrington) تے ہوجسن (Hodgson) نے اک سورجی لاٹ (solar flare) نوں سورج دی دِسدی سطح لشکاؤندیاں ویکھیا۔ اوس ویلے توں اجیہیاں چٹی روشنی والیاں لاٹاں ٹاویاں سمجھیاں جاندیاں رہیاں۔ صرف چند سو جاتیاں سن، زیادہ تر وڈیاں۔

چین دی اک ٹیم نے SDO سیٹلائٹ دیاں 15 ورھیاں دیاں تصویراں نویں سِروں چھانیاں۔ اوہناں نے ہر پکسل دی لشک دا، اک اک کر کے، پچھا کیتا۔ کیمرا ہر 45 سکنٹ بعد اک تصویر لیندا سی۔

1,951 درمیانیاں لاٹاں وچوں، 1,012 چٹی روشنی وچ لشکیاں: 51.9%۔ سب توں نکیاں، B جماعت والیاں، وچوں وی 36.9% نے ایہہ کیتا۔ لاٹ جِنی وڈی، حصہ اونا ای ودھ۔

ایہہ نظروں کیوں رہ گئیاں؟ زیادہ تر لشکدے دھبے بہت نِکے نیں تے سورجی داغاں توں باہر ہوندے نیں، جتھے فرق (contrast) کمزور اے۔ ہور تاریاں اُتے لاٹاں وی شاید سوچ توں ودھ عام ہون۔

ماخذ: The Ubiquity of White-Light Flares on the Sun, https://arxiv.org/abs/2610.38419

جیوندے خلیے نویں نویں کم ارتقا نال بناؤندے رہندے نیں، دوائیاں دے خلاف مزاحمت توں لے کے نویں اینزائماں تیکر۔ پر ایہدے لئی کِنیاں میوٹیشناں (mutations) لگدیاں نیں؟ ممکن جینوماں دی دنیا بے انت حد تیکر وڈی اے۔

اک امریکی ٹیم نے جینیاتی سرکٹاں نوں سادے لاجک گیٹاں (logic gates) دے جالاں وانگ ماڈل کیتا۔ ہر میوٹیشن اک جوڑ نوں نویں سِروں جوڑدی اے۔ نشانہ: NAND دا حساب کرن والے سرکٹ نوں AND دا حساب کرن والا بنانا۔

سرکٹ جِنا وڈا، بھال اونی لمی: ہر گیٹ لئی لگ بھگ دس میوٹیشناں۔ لگ بھگ ساریاں کجھ وی نہیں بدلدیاں۔ اوہ اجیہیاں تاراں نوں لگدیاں نیں جیہناں دا آؤٹ پُٹ وچ کوئی حصہ نہیں۔

جے اوس سرکٹ توں شروع کرو جیہدے وچ ہر تار گِنی جاندی اے، تے آکار دا کوئی فرق نہیں پیندا۔ رفتار ایس گل نال طے نہیں ہوندی کہ کِنیاں میوٹیشناں ممکن نیں۔ ایہہ اوس حصے نال طے ہوندی اے جیہڑا مدد کر سکدا اے۔

ماخذ: How many mutations does it take to evolve a new function?, https://arxiv.org/abs/2610.40635

آکاش گنگا دے مرکز دے نیڑے، گیس دا اک بدل جھٹکیاں (shocks) نال ہلدا اے۔ شاید ایہہ بدلاں دے آپس وچ ٹکران نال پیندے نیں۔ ایہہ برفیلے دھوڑ دے کݨاں توں مالیکیول اُکھیڑ دیندے نیں۔ ایہہ نویں مالیکیول لبھن لئی سب توں امیر تھاواں وچوں اک اے۔

تِن ریڈیو دوربیناں نے ایہنوں لگ بھگ 150 GHz دیاں فریکوئنسیاں وچ کھنگالیا۔ سگنلاں وچوں اک: HNCOH⁺، جو خلا وچ پہلی واری ویکھیا گیا۔

ایہدے وچ آئیسوسائنیٹ گروپ (isocyanate group) اے، لکھاریاں مطابق پیپٹائیڈ بانڈاں (peptide bonds) دا مُڈھ۔ ایس گروپ والے صرف پنج مالیکیول پہلاں خلا وچ جانے جاندے سن۔

حیرانی دی گل: HNCOH⁺ اپنے ودھ ٹِکویں جوڑیدار نالوں لگ بھگ چار گُنا ودھ اے۔ صرف ٹِکاوٹ نے الٹی پیشین گوئی کیتی سی، بہت وڈے فرق نال۔ ایتھے، کیمیا ایس گل دے پچھے چلدی اے کہ مالیکیول کیویں بندے نیں، نہ کہ کیہڑا سب توں ٹِکواں اے۔

ماخذ: Detection of HNCOH+ in the interstellar medium, https://arxiv.org/abs/2610.39654

اُچے درجے دے گلائیوما (high-grade gliomas) اکھوان والیاں تیز ودھن والیاں دماغی رسولیاں نوں ہر دو توں تِن مہینیاں بعد MRI نال جانچیا جاندا اے۔ وچکار، ڈاکٹراں نوں تھوڑا ای دسدا اے۔ کیہ گُٹ دا اک سینسر مدد کر سکدا اے؟

امپیریل کالج لندن (Imperial College London) دے کھوجیاں نے گُٹ اُتے ایکسیلرومیٹر (accelerometer) بنھن والے مریضاں دا ڈیٹا ورتیا۔ اوہناں نے صرف ٹُرنا رکھیا، 15 سکنٹاں دے ٹوٹیاں وچ کٹ کے۔ ہر دن دا ٹاکرا مریض دی پچھلی پھیری مگروں پہلے دو ہفتیاں نال کیتا گیا۔

اک ریاضیاتی اوزار، راہ دے دستخط (path signatures)، نے ٹُرن دے اوہناں ٹوٹیاں دی شکل پھڑی۔ ہر مریض دے ٹِکے ہوئے ویلیاں دے مقابلے ناپیا جائے تے، جدوں رسولی ودھی تے ٹُرنا ودھ بدلیا۔ قدماں دی گنتی نے کجھ نہیں وکھایا۔

ایہہ صرف 11 مریضاں اُتے اک خیال دا ثبوت اے۔ ایہہ اجے ایہہ نہیں وکھاؤندا کہ ٹُرنا MRI توں پہلاں بدل جاندا اے۔ اگلا قدم وڈیاں کھوجاں نیں، جو مریضاں دا دن بہ دن پچھا کرن۔

ماخذ: Detecting Brain Cancer Progression Through Signatures of Wearable Accelerometry Data, https://arxiv.org/abs/2610.38021