آئن سٹائن دے ادھے مقالے اوہدے حوالیاں دا 1.5٪ لیندے نیں

اک سائنسی کیریئر کِنّا نابرابر ہوندا اے؟ تولوز دی نظریاتی فزکس لیبارٹری (Laboratoire de Physique Théorique، CNRS) دے فزکس دان کلاؤس ایم. فرام تے دیما ایل. شیپلیانسکی نے ایہہ جانن لئی معیشت داناں دا اوزاراں والا ڈبا ادھار لیا۔

دولت، پر حوالیاں دی شکل وچ

معیشت دان نابرابری نوں اک لورینز لکیر نال بیان کردے نیں: گھراں نوں سب توں غریب توں سب توں امیر تک قطار وچ لاؤ تے ویکھو کہ آبادی دا ہر حصہ کُل دولت دا کِنّا حصہ رکھدا اے۔ جینی ضریب ایس لکیر دا خلاصہ اے: 0 دا مطلب پوری برابری، 1 دا مطلب اک گھر ہر شے دا مالک۔ مقالہ 2021 وچ ساری دنیا دا حوالہ دیندا اے: جینی 0.843، جتھے غریب ادھ کول 2٪ دولت تے اُتلے 10٪ کول 75٪ اے۔

لکھاری دولت دی تھاں حوالے (citations) رکھدے نیں۔ اک سائنس دان لئی، ہر مقالہ اک گھر اے تے اوہدے حوالے اوہدی دولت۔ اک یونیورسٹی لئی، ہر جُڑیا کھوجی اک گھر اے تے اوہدے کُل حوالے اوہدی دولت۔ ڈیٹا گوگل سکالر توں، 11 توں 17 ستمبر 2026 دے وچکار، اکٹھا کیتا گیا۔

پنجھی کیریئر

اوہناں نے 25 سائنس دان چُنے: 15 نوبل انعام یافتہ، البرٹ آئن سٹائن تے آر. فائن مین توں لے کے 2025 دے فزکس انعام یافتہ ایم. ڈیووریٹ تک، نال نیٹ ورک سائنس، افراتفری نظریے (chaos theory)، کوانٹم کمپیوٹنگ تے مشین لرننگ دے آگو۔ مقابلے لئی، اوہناں نے اپنی لیبارٹری دا اک ساتھی تے اپنے آپ نوں وی شامل کیتا۔

• آئن سٹائن: 498 حوالہ دتے گئے مقالے، 200,742 حوالے، جینی 0.883۔ اوہدے گھٹ حوالے والے ادھے مقالے اوہدے حوالیاں دا صرف 1.5٪ اکٹھا کردے نیں؛ اُتلے 10٪ 84٪۔ اوہدا سب توں ودھ حوالہ دتا گیا مقالہ آئن سٹائن-پوڈولسکی-روزن جوڑیاں والا اے، 28,657 حوالیاں نال؛ لکھاریاں موجب ایہہ گنتی کوانٹم معلومات دے ودھن نال اُچی ہوئی اے۔
• فائن مین: 126 مقالے، جینی 0.850۔
• سب توں نابرابر کیریئر ریکا البرٹ، کے. نووسیلوف تے وائی. لیکن دے نیں (جینی 0.91 توں 0.93)۔ لیکن لئی، صرف تِن سب توں ودھ حوالے والے مقالے اوہدے سارے حوالیاں دا تقریباً ادھ بناندے نیں۔
• 15 نوبل انعام یافتہ لوکاں وچ، اوسط جینی 0.81 اے: اوہناں دے مقالیاں دا تھلواں ادھ 2.7٪ حوالے، اُتلے 10٪ 71٪ تے اُتلا 1٪ 31٪ اکٹھا کردا اے۔ لکھاریاں موجب، ایہہ دنیا دی دولت دی نابرابری نال کافی ملدا جُلدا اے۔

دو لکھاری تے اوہناں دا ساتھی، کجھ ہزار توں پندرہ ہزار حوالیاں نال، تقریباً 0.6 دے گھٹ جینی رکھدے نیں۔ پر کُل ملا کے، مقالے نوں ایس گل وچ کوئی سدھا تعلق نئیں لبھدا کہ کسے دے کِنّے حوالے نیں تے اوہ کِنّا نابرابر اے۔

نکے ملکاں ورگیاں یونیورسٹیاں

اٹھ یونیورسٹیاں لئی، لکھاریاں نے ہر اوہ کھوجی لیا جیہنے گوگل سکالر اُتے اوس ادارے دا ناں لکھیا اے تے جیہدے گھٹو گھٹ 500 حوالے نیں، تاں جو اوہ طالب علم تے پوسٹ ڈاک باہر رہن جیہڑے ہور تھاواں توں کمائے حوالے لے کے آندے نیں۔

پرنسٹن سب توں نابرابر اے، 0.802 دے جینی نال: اوہدے 2,454 کھوجیاں وچوں ادھے اوہدے حوالیاں دا صرف 2.6٪ پیدا کردے نیں، تے اُتلے 10٪ 69٪۔ اوہدا سب توں ودھ حوالے والا ناں ڈینیئل کاہنیمن اے، جیہڑا امکان نظریے (prospect theory) لئی جانیا جاندا اے، 666,949 حوالیاں نال؛ آئن سٹائن نوویں تھاں اُتے اے۔ کیمبرج تے ETH زیورخ 0.775 نال مگروں آندے نیں، جدکہ نمونے دے دو پیرس سکول، ENS تے ESPCI، تے اسرائیل دا ٹیکنیون تقریباً 0.68 اُتے نیں۔ اوسطاً، اک یونیورسٹی دے کھوجیاں دا دسواں حصہ اوہدے حوالیاں دا تقریباً 61٪ پیدا کردا اے۔

کثافت، فزکس توں سماج تک

لکھاری ایہناں ساریاں لکیراں نوں اک ماڈل نال ملاندے نیں جیہڑا اوہناں نے پہلاں دولت لئی پیش کیتا سی، لہراں تے گرمی دی فزکس دی ریلے-جینز ونڈ اُتے ٹکیا ہویا۔ گھٹ کُل توانائی اُتے، بہتا امکان سب توں نیویاں حالتاں وچ “کثیف” ہو جاندا اے: اک وڈی غریب اکثریت تے اک نکی، چند لوکاں دی حکومت ورگی چوٹی۔ اوہناں دا ماڈل نہ صرف لورینز لکیراں نال، سگوں سب توں ودھ حوالے والے مقالیاں دیاں لمیاں پوچھلاں نال وی، کئی وڈیائی دے درجیاں تک ملدا اے، جیہنوں اوہ پکی حمایت سمجھدے نیں۔

اوہ من دے نیں کہ مقالے یا کھوجی ایس طرحاں کیوں آپس وچ اثر پاندے نیں، ایہدے بارے اوہناں دیاں دلیلاں ہلے اندازے (heuristic) والیاں نیں، تے ایہہ کہ گوگل سکالر اوہناں تعلقاں اُتے ٹکیا اے جیہڑے کھوجی آپ دسدے نیں۔ اوہناں دی صلاح اے کہ حوالیاں دا اک ودھیرے پکا ڈیٹا بیس تصویر نوں ہور صاف کر سکدا اے، تے اوہ امید کردے نیں کہ ایہو کثافت والا خیال سماجی فزکس دے ہور کونیاں وچ وی کم آوے گا۔