۲۸ اکتوبر ۲۰۲۶ دا شمارہ

وائنچ دے مخطوطے (Voynich manuscript) وچ بوٹیاں، تاریاں تے اک اَن جانی لِپی دے لگ بھگ 240 صفحے نیں۔ کوئی ایہنوں پڑھ نہیں سکدا۔ کیہ ایہہ کسے کاتب دی نقل کیتی بے معنی بکواس اے، یا کسے خفیہ کوڈ (cipher) دے پِچھے لُکی کوئی بولی؟

امریکہ دے دو کھوجیاں نے ہر خیال نوں اک اجیہے پروگرام وچ بدلیا جو صفحے لکھدا اے۔ اوہناں خوبیاں اُتے جو اوہناں نوں ٹیون کرن لئی کدے نہیں ورتیاں گئیاں، نقل کرنا اک کُنجی والے سائفراں نوں ہرا دیندا اے۔ پر دوجی کُنجی والے سائفر وی اونے ای چنگے رہندے نیں۔

فیر اوہناں نے اصلی بولی دا کوئی نشان لبھیا۔ 16 بولیاں دیاں 28 لکھتاں وچ، اک دوجے نال جُڑن والے لفظ وار وار اکو سطر وچ آؤندے نیں۔ مخطوطہ ایہہ گل سب توں کمزور لکھت نالوں ادھی طاقت نال وکھاؤندا اے۔

کوڈ توڑن والے پروگراماں نوں، جیہناں نوں پہلاں جانیاں پچھانیاں لکھتاں اُتے پرکھیا گیا، ایہدے وچوں کجھ وی پڑھن جوگا نہ لبھا۔ فیر وی اک سائفر حالے وی بچیا ہویا اے، جیہدے وچ کاتب بہت سارے لفظ غلط نقل کردا اے۔ چھوٹے لُکے سنیہے وی بچ کے لنگھ سکدے نیں۔

ماخذ: Does the Voynich Manuscript Mean Anything? Calibrated Tests Find Little Trace of Language, https://arxiv.org/abs/2610.34499

اک ورقے اُتے 10 نقطے بناؤ۔ ہر جوڑے نوں اک لکیر نال جوڑو، تے جِنا ہو سکے گھٹ کراس کرو۔ تسیں جِنے وی ہشیار ہووو، گھٹو گھٹ 60 کراسنگاں رہ جاندیاں نیں۔

1950 دی دہائی دے اخیر وچ، برطانوی فنکار انتھونی ہل (Anthony Hill) نے نقطیاں دی کسے وی گنتی لئی ایہہ تصویراں بنائیاں۔ اوہدیاں کراسنگاں دیاں گنتیاں اک سادے فارمولے وچ پوریاں آؤندیاں نیں۔ کیہ کوئی ایہدے توں چنگا کر سکدا اے؟ 60 توں ودھ ورھیاں تیکر، کوئی ایہہ ثابت نہ کر سکیا کہ جواب ناں اے۔

2026 وچ، OpenAI نے نقطیاں دی ہر گنتی لئی اک ثبوت دا اعلان کیتا۔ ہُن ریاضی دان مارٹن بالکو (Martin Balko) ایہنوں مُڑ لکھدے نیں، ودھ چھوٹا تے سمجھن وچ ودھ سوکھا۔ ایہدے لئی صرف بنیادی لکیری الجبرا (linear algebra) تے گراف تھیوری (graph theory) چاہیدی اے۔

چال ایہہ اے: ہر نقطے نوں اک عدد دیو، فیر کثیر رقمی (polynomial) دے عددی سر (coefficients) گنو۔ فارمولے توں گھٹ کراسنگاں اک ناممکن کثیر رقمی نوں لازمی بنا دین گیاں۔ ایہو ثبوت نیٹ ورکاں دے کئی ہور ٹبراں دا فیصلہ وی کر دیندا اے۔

ماخذ: Proof of the Harary–Hill conjecture: an exposition, https://arxiv.org/abs/2610.34444

جدوں کسے تارے دا مرکز ڈھیہ پیندا اے، تے لگ بھگ 99% توانائی نیوٹرینوواں (neutrinos) دی شکل وچ نکلدی اے۔ ساری کائنات وچ، ایہہ ہر سکنٹ کجھ واری ہوندا اے۔ ساڈے نیڑے، صدی وچ صرف کجھ واری۔

ایہہ سارے نیوٹرینو رل کے ہر پاسیوں آؤن والا اک مدھم، اکسار وہاء بناؤندے نیں۔ کیہ کوئی ایہنوں پھڑ سکدا اے؟ Super-Kamiokande نوں ورھے وچ صرف کجھ واقعیاں دی امید اے۔

ٹیم نے 2008 توں 2026 تیکر دے 5,003 دناں دا ڈیٹا پھرولیا۔ اک اینٹی نیوٹرینو، جو نیوٹرینو دی اک قسم اے، جدوں کسے پروٹون نال ٹکراؤندا اے تے اک لشکارا تے اک نیوٹرون بناؤندا اے، جو پل بھر مگروں پھڑیا جاندا اے۔ دوہاں دی شرط رکھن نال کائناتی شعاعاں (cosmic rays) دا بہتا شور ہٹ جاندا اے۔

نتیجہ: 2.6 سگما دا اک اشارہ، حالے ثبوت نہیں۔ صرف پچھوکڑ (background) نال، اجیہا ڈیٹا اَن ہونا ہوندا۔ لکھاری 99.5% اعتماد نال ایس خیال نوں کمزور ٹھہراؤندے نیں۔

ماخذ: Indication of Electron Antineutrinos from the Diffuse Supernova Neutrino Background, https://arxiv.org/abs/2610.35619

بویاجیان دا تارا (Boyajian's star) اپنی روشنی دیاں ڈونگھیاں، بے ترتیب ڈِگاں لئی مشہور اے۔ کجھ ڈِگاں نے ایہدی 15%، سگوں 22%، روشنی روک لئی۔ 2019 وچ، TESS سیٹلائٹ نے اک ودھ صاف واقعہ پھڑیا: لگ بھگ 1.1% دی اک سُتھری ڈِگ۔

پہلاں دے کم نے ایہنوں لگ بھگ 9.4 مشتری کمیت والے اک دیو سیارے نال جوڑیا۔ بجھارت ایہدا ناپ اے: مشتری دے رداس دا 1.7 گُنا۔ ماڈل آکھدے نیں کہ اجیہا ٹھنڈا، بھارا دیو مشتری جِنا ای ہونا چاہیدا اے۔

بیجنگ دے دو فلکیات دان اک راہ سجھاؤندے نیں۔ جے اک عام سیارے نے اک وڈا، روشنی نہ لنگھن دین والا چھلا پایا ہووے تے؟ اوہناں دا سب توں چنگا میل: اک چپٹا چھلا جو سیارے دے رداس دے تِن توں چار گُنا تیکر اپڑدا اے۔

ثبوت؟ حالے نہیں: انکڑیاں دے حساب نال، چھلے والا تے بنا چھلے والا ماڈل لگ بھگ برابر نیں۔ پر چھلا سیارے نوں مُڑ عام بنا دیندا اے۔ تے جے چھلا ایہدے گھمن دی نشان دہی کردا اے، تے ایہہ یورینس (Uranus) وانگ اپنے پاسے لیٹ کے گھمدا اے۔

ماخذ: The anomalously large transiting planet around Boyajian's star: evidence for a circumplanetary ring, https://arxiv.org/abs/2610.34806

اک گیند ہر پاسے اکو طرحاں مُڑدی اے۔ رگبی دی گیند دا پاسا انج نہیں کردا: گولائی دوالے تِکھا، لمبائی دے نال ہولا۔ جیہڑا نقطہ ہر پاسے برابر مُڑے، اوہنوں “امبلک” (umbilic) آکھدے نیں۔

ایہناں نقطیاں بارے دو قیاس (conjectures) سن۔ کاراتھیودوری (Carathéodory) دا: ہر بند محدب سطح اُتے گھٹو گھٹ دو ہوندے نیں۔ لوئنر (Loewner) دا: اک دے دوالے، سب توں تِکھے مُڑن دیاں سمتاں ودھ توں ودھ اک وار گھمدیاں نیں۔ اجیہیاں سطحاں اُتے ایہہ گیڑے ہمیشہ جوڑ کے دو بندے نیں۔

19 اگست نوں L. Alpöge نے دوہاں دیاں ملائم اُلٹ مثالاں (counterexamples) دا اعلان کیتا۔ مصنوعی ذہانت (AI) نے ایہناں نوں بناؤن وچ مدد کیتی۔ ہُن جاپان دے دو ریاضی دان اک ودھ سوکھا نسخہ چھاپدے نیں۔ ایہدا بیج سائناں دا اک نکا فارمولا اے۔

نتیجہ؟ اک ملائم، لگ بھگ گول، محدب سطح جیہدے اُتے صرف اک امبلک اے۔ ایہدے دوالے، مُڑن دیاں سمتاں دو پورے گیڑے کھاندیاں نیں۔ ایہہ ملائم اے، پر “تحلیلی” (analytic) نہیں، جو ملائمت دی اک ودھ سخت قسم اے۔

ماخذ: A simple construction of smooth counterexamples to the Loewner and Carathéodory conjectures, https://arxiv.org/abs/2610.34036

5 جنوری 2025 توں، دکھنی مین ہیٹن وچ، 60ویں سٹریٹ تیکر، گڈی لے کے وڑن دی اک قیمت اے۔ رش دے ویلے، اک کار $9 دیندی اے۔ ایہہ امریکہ وچ اپنی طرحاں دا پہلا پکا ٹول اے۔ کیہ سڑکاں خالی ہو گئیاں؟

کینساس یونیورسٹی دے اک کھوجی نے علاقے دے اندر تے ایہدے اُتر ول ٹریفک گنن والے آلیاں دا مقابلہ کیتا۔ سب توں چنگا اندازہ: فی گھنٹہ 41.7% گھٹ گڈیاں۔ ایہہ سٹاک ہوم وچ ویکھی گئی کمی دا لگ بھگ دُگنا اے۔

پر علاقے دے اندر، اندازہ صرف تِن سڑک ٹوٹیاں اُتے ٹکیا اے۔ ایہدی غلطی دی گنجائش وچ صفر وی آؤندا اے۔ شروع دی تاریخ اک ورھا پِچھے کر دیو، تے اک «کمی» اوس ویلے وی وکھائی دیندی اے۔

اک اشارہ ودھ پکا اے: نمونے وچ شامل پُلاں اُتے ٹریفک 25% ودھ گیا۔ کجھ ڈرائیور شاید علاقے دے دوالیوں ہو کے لنگھ رہے نیں۔ تے فیر، ایہہ اک پہلا خاکہ اے، حالے کوئی فیصلہ نہیں۔

ماخذ: Cordon Tolls and Urban Traffic Volumes: Evidence from NYC's 2025 Congestion Relief Zone, https://arxiv.org/abs/2610.34818

ایس تارے دیاں ہائیڈروجن والیاں باہرلیاں تہاں اک نیڑلے ساتھی نے لاہ لئیاں۔ جو بچیا اے اوہ نکا، بہت گرم تے سورج دی کمیت دا لگ بھگ 3.4 گُنا اے۔ ایہہ ہر 4.2 گھنٹیاں بعد اک اَن دِسدے ساتھی دوالے چکر لاؤندا اے۔

اوہ ساتھی کیہ ہو سکدا اے؟ کوئی عام تارا اینے تنگ مدار وچ نہیں سما سکدا۔ تے دوجا چھِلیا ہویا تارا سپیکٹرا (spectra) وچ نظر آ جاندا۔

ساتھی دی کشش ثقل تارے نوں کھچدی اے، ایس لئی ایہدی چمک ڈولدی اے۔ ایہہ ڈولن 99.4% امکان دیندا اے کہ ساتھی 1.4 سورجاں توں بھارا اے، جو اک چِٹے بونے (white dwarf) دی اُچی حد اے۔ سب توں ودھ ممکن جواب: اک نیوٹرون تارا، یعنی کسے پھٹے ہوئے تارے دا ڈھیہ پیا مرکز۔

فیر اک کمپیوٹر ماڈل مستقبل نوں چلا کے ویکھدا اے۔ تارے نوں پھٹ کے پہلے نال بجھا ہویا اک دوجا نیوٹرون تارا چھڈنا چاہیدا اے۔ 22 کروڑ ورھیاں بعد، دوویں گھمدے گھمدے اک دوجے ول آ کے رل جان گے۔

ماخذ: An Intermediate Mass Stripped Star in a 4.2-hour Orbit around a Compact Object, https://arxiv.org/abs/2610.35539

انٹارکٹکا دے برفانی شیلف (ice shelves) سمندر اُتے تَردیاں برف دیاں سِلاں نیں۔ ایہناں دے تھلے والا سمندر طے کردا اے کہ ایہہ کِنی تیزی نال پگھلدے نیں۔ ٹھنڈا پانی تھوڑا پگھلاؤندا اے۔ گرم ڈونگھا پانی بہت پگھلاؤندا اے۔

ٹھنڈ پولینیاں (polynyas) توں آؤندی اے، یعنی برف دے اگے کھلے سمندر دے ٹوٹے۔ اوتھے سمندری برف تیزی نال بندی اے تے اپنا لُون پِچھے چھڈ جاندی اے۔ اوہ بھارا، لُونا پانی تھلے ڈُبدا اے تے سمندر نوں تل تیکر رِڑکدا اے۔

اک فرانسیسی-آسٹریلوی ٹیم نے کمپیوٹر اُتے اک سادہ برفانی شیلف بنایا۔ اوہناں نے ایہہ لُون قدم بہ قدم ودھایا، فیر گھٹایا، ہر پاسے 160 فرضی ورھیاں وچ۔ 1 °C دے ڈونگھے پانی نال، برف تھلے والا سمندر اک سطح اُتے ٹھنڈا ہو گیا۔ ایہہ مُڑ گرم صرف اوس سطح دے ادھ اُتے ہویا۔

ایہہ یادداشت کیوں؟ پانی دا اک گھُمر پگھلے پانی نوں برف دے اگلے کنارے کول پھسا لیندا اے۔ گھُمر ہٹا دیو، تے سوئچ اُلٹایا جا سکن والا بن جاندا اے۔ کیہ اصلی برفانی شیلف وی پھس جاندے نیں؟ صرف ایہہ ماڈل ایہہ نہیں دس سکدا۔

ماخذ: Bistability of ice-shelf cavity circulation and melt under coastal polynya forcing, https://arxiv.org/abs/2610.35359

لکڑ وچوں اوہ کڈھ دیو جو روشنی جذب کردا اے، تے اوہنوں پلاسٹک نال بھر دیو: ایہہ آر پار ویکھن جوگی ہو جاندی اے۔ 1 ملی میٹر دی چادر لگ بھگ 90% روشنی لنگھن دیندی اے۔ فیر ایہدے پِچھے دا نظارہ دودھیا کیوں لگدا اے؟

ایس دودھیا پن نوں ہیز (haze) آکھدے نیں۔ ایہہ اوہ روشنی اے جو لنگھ تے جاندی اے پر اپنے راہ توں ہٹ جاندی اے۔ روشنی دا برقی میدان وی اک سمت وچ تھرتھراؤندا اے، ایہنوں ایہدی پولرائزیشن (polarization) آکھدے نیں۔ سویڈن دی اک ٹیم نے پچھیا کہ کیہ ایس سمت نال کوئی فرق پیندا اے۔

بہت فرق پیندا اے۔ جدوں روشنی لکڑ دے ریشیاں دے آر پار تھرتھراؤندی اے، لال روشنی وچ ہیز لگ بھگ 21% تیکر ڈِگ پیندی اے۔ ریشیاں دے نال نال، ایہہ کتے ودھ رہندی اے۔ وجہ: سیلولوز (cellulose) ہر سمت وچ روشنی نوں وکھرے طریقے نال موڑدا اے۔

کسے نویں نسخے دی لوڑ نہیں۔ ریشیاں دے آر پار اک پولرائزنگ فلٹر رکھو، تے 30 سینٹی میٹر دُور پیا اک لوگو ودھ صاف دِسدا اے۔ تصویر مدھم ہو جاندی اے، پر اکھر صاف پڑھے جاندے نیں۔

ماخذ: Polarization-resolved haze in transparent wood - towards wooden glass, https://arxiv.org/abs/2610.33459

2022 وچ، ناسا (NASA) دے DART خلائی جہاز نے ڈائیمورفوس (Dimorphos) نوں ٹکر ماری، اک نکا سیارچہ جو اک وڈے سیارچے دوالے گھمدا اے۔ ملبہ کتھے گیا؟ اک نویں کمپیوٹر سمولیشن نے چھ گھنٹیاں تیکر ایہدا پِچھا کیتا۔

سیارچے دی کمیت دا لگ بھگ 13% دھماکے نال اُڈ گیا۔ ایہدا لگ بھگ سارا مینہ وانگ مُڑ وسیا تے ساری سطح نوں ڈھک لیا۔ ٹکر دے نیڑے ایہہ تہہ 8 میٹر توں ودھ اے، تے دوجے پاسے کجھ دہاں سینٹی میٹر۔

کشش ثقل وی بدلی، کجھ تھاواں اُتے لگ بھگ 10%۔ ایہدا بہتا حصہ اوہناں وڈے پتھراں (boulders) کر کے اے جو باہر سُٹے گئے تے مُڑ آ ٹِکے۔ وچکار پیا کوئی گھنا پتھر صرف ٹکر والے ٹوئے دے اندر ای وکھرا دِسے گا۔

یورپ دا Hera مشن 2026 دے اخیر وچ ایس جوڑے تیکر اپڑے گا۔ ایہدا نکا کھوجی جہاز (probe) لہہ کے اک تھاں اُتے کشش ثقل ناپے گا۔ لکھاری خبردار کردے نیں کہ صرف کشش ثقل اُتلے پتھراں نوں ڈونگھے پتھراں توں وکھ نہیں کر سکدی۔

ماخذ: Post-DART impact ejecta re-accumulation on Dimorphos and implications for Hera gravity measurements, https://arxiv.org/abs/2610.35718